ΝΑΙ ΜΕΝ ….ΑΛΛΑ !!

9 Απριλίου 2025

από Σαράντος Λέκκας

Για τις τραπεζικές καταθέσεις, ναι μεν, αυτές του ιδιωτικού τομέα συνέχισαν να αυξάνονται το 2024, με ταχύτερο ρυθμό σε σύγκριση με το 2023. Αλλά, ο ετήσιος ρυθμός της πιστωτικής επέκτασης προς τον ιδιωτικό τομέα συνολικά επιταχύνθηκε σημαντικά το 2024 (6,2%) σε σχέση με το 2023 (3,2%) – Για τα κόκκινα δάνεια, ναι μεν, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, συγκλίνοντας περαιτέρω προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.  Αλλά, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, μειώνοντας την απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, εξέλιξη στην οποία συνέβαλε η υλοποίηση δανείων ΜΕΔ, στο πλαίσιο του προγράμματος “Ηρακλής”.

 

H έκθεση της τράπεζας της Ελλάδος για το 2024 επιβεβαιώνει πλήρως ότι τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας διαμορφώνονται πάνω σε μια σειρά από ιδεατά καλλιεργούμενες προσδοκίες και παράλληλα από μια ακατανίκητη προσέγγιση της πραγματικότητας με όσο το δυνατόν πιο εκλεπτυσμένο τρόπο.

Όλη η έκθεση προσπαθεί με τεχνοκρατικό τρόπο αλλά και με έκδηλη ανησυχία να σκιαγραφήσει  τις  παθογένειες και τους κινδύνους μέσα από ένα πρίσμα μετάθεσης των ευθυνών σε εξωγενείς παράγοντες.

Διατηρώντας αποστάσεις μέσα από θεωρητικές αναφορές αποτυπώνει το χθες αλλά και το αύριο της  ελληνικής οικονομίας μέσα  από τα ναι μεν , αλλά!

Για τις τραπεζικές καταθέσεις, ναι μεν ,

Οι τραπεζικές καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα συνέχισαν να αυξάνονται το 2024, με ταχύτερο ρυθμό σε σύγκριση με το 2023. Συνολικά, καταγράφηκε σωρευτική αύξηση κατά 8,6 δίσκε. ευρώ (2023: 5,8 δίσκε. ευρώ), ανεβάζοντας το συνολικό υπόλοιπο στα 204 δίσκε. ευρώ, το υψηλότερο επίπεδο από το Φεβρουάριο του 2011. Ως ποσοστό του ΑΕΠ, οι καταθέσεις του εγχώριου ιδιωτικού τομέα ανήλθαν στο 85%, ξεπερνώντας το μέσο όρο της περιόδου 2003-2008. Πάντως, ο κύριος όγκος της καταφατικής βάσης των τραπεζών εξακολουθεί να απαρτίζεται από ρευστά διαθέσιμα που τηρούνται σε λογαριασμούς διάρκειας μίας ημέρας (75% των καταθέσεων του ιδιωτικού τομέα). Η αύξηση των καταθέσεων προήλθε κυρίως από τις επιχειρηματικές καταθέσεις.

Αλλά,

Ο ετήσιος ρυθμός της πιστωτικής επέκτασης προς τον ιδιωτικό τομέα συνολικά επιταχύνθηκε σημαντικά το 2024 (6,2%) σε σχέση με το 2023 (3,2%). Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την ενίσχυση της τραπεζικής χρηματοδότησης τόσο προς τις επιχειρήσεις όσο και προς τα νοικοκυριά. Η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις επιταχύνθηκε σημαντικά, με ιδιαίτερα ενισχυμένη στήριξη προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Συγκεκριμένα, ο ρυθμός αύξησης της τραπεζικής χρηματοδότησης προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις επιταχύνθηκε σε 9,5% κατά μέσο όρο το 2024 (από 6,5% το 2023). Οι καταθέσεις των επιχειρήσεων αυξήθηκαν σημαντικά, αντανακλώντας την ενίσχυση της πιστωτικής επέκτασης.

Για τα κόκκινα δάνεια, ναι μεν,

Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, συγκλίνοντας περαιτέρω προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, τα ΜΕΔ κατέγραψαν περαιτέρω μείωση στο 3,8% του συνολικού δανειακού χαρτοφυλακίου το Δεκέμβριο του 2024 (από 6,7% το Δεκέμβριο του 2023), έναντι 2,3% σε επίπεδο ευρωζώνης.

Αλλά,

Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) μειώθηκε σημαντικά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, μειώνοντας την απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, εξέλιξη στην οποία συνέβαλε η υλοποίηση δανείων ΜΕΔ, στο πλαίσιο του προγράμματος “Ηρακλής”.

Για το εξωτερικό έλλειμμα, ναι μεν,

Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ) αναμένεται να μειωθεί σε 5,7% του ΑΕΠ το 2025 (από 6,4% του ΑΕΠ το 2024). Οι παράγοντες που αναμένεται να συμβάλουν στη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών είναι: (α) Οι εξαγωγές αγαθών, παρά την αναιμική άνοδο που κατέγραψαν το 2024, δεν απώλεσαν σημαντικό μερίδιο αγοράς, γεγονός που συνιστά βάση για καλύτερες επιδόσεις τα επόμενα έτη. (β) Το πλεόνασμα στο ισοζύγιο υπηρεσιών αναμένεται να αυξηθεί, καθώς οι εισπράξεις από ταξιδιωτικές υπηρεσίες εκτιμάται ότι θα σημειώσουν περαιτέρω, μικρή ωστόσο, άνοδο το 2025, κυρίως μέσω της επέκτασης της τουριστικής περιόδου, της προώθησης άλλων μορφών τουρισμού και της ενίσχυσης της κρουαζιέρας. Σχετικά θετικές προοπτικές υπάρχουν για τις εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές, λόγω της εκτιμώμενης – έστω και μικρής – ανόδου της παγκόσμιας ζήτησης και της περιορισμένης αύξησης του παγκόσμιου στόλου. (γ) Η αναμενόμενη καθοδική πορεία των επιτοκίων, σε συνδυασμό με τις επιδράσεις από τις συνεχείς αναβαθμίσεις της ελληνικής οικονομίας, θα συμβάλει στη μείωση των πληρωμών για τόκους, βελτιώνοντας το ισοζύγιο πρωτογενών εισοδημάτων. (δ) Η χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους, όταν παρέχεται υπό τη μορφή επιχορηγήσεων (π.χ. κονδύλια NGEU), θα βελτιώσει τα ισοζύγια πρωτογενών και δευτερογενών εισοδημάτων. Από την άλλη πλευρά, οι ανάγκες για εισαγωγές ενδιάμεσων και επενδυτικών αγαθών θα επιβαρύνουν το έλλειμμα στο ΙΤΣ. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αναμένεται να διατηρήσουν τη δυναμική τους, αντανακλώντας τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος.

Αλλά,

Η βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπόκειται σε σημαντικές αβεβαιότητες και κινδύνους. Ο σημαντικότερος κίνδυνος αφορά την πιθανή επιβράδυνση της παγκόσμιας ζήτησης και την επιβολή δασμών από τις ΗΠΑ, που ενδέχεται να περιορίσουν την αναμενόμενη άνοδο των εξαγωγών το 2025. Πρόσθετοι κίνδυνοι συνδέονται με δυσμενείς γεωπολιτικές εξελίξεις, την ενδεχόμενη άνοδο των τιμών των καυσίμων και την επανεμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων. Παράλληλα, οι τουριστικές αφίξεις και εισπράξεις ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά από παράγοντες όπως: (α) η πολιτική αστάθεια σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες που αποτελούν κύριες χώρες προέλευσης τουριστών, (β) η αύξηση του κόστους μεταφορών και (γ) η πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στο Νότιο Αιγαίο.

Για την έκτακτη φορολογία των τραπεζών, ναι μεν,

Ο φόρος μειώνει τα κέρδη των τραπεζών, επηρεάζοντας αρνητικά τις αποδόσεις των ιδίων κεφαλαίων και συνεπώς την ικανότητα των τραπεζών να αντλήσουν νέα μετοχικά κεφάλαια. Αυτό περιορίζει την προσφορά δανείων στο υπόδειγμα, ασκώντας αρνητική επίδραση στις επενδυτικές δαπάνες και, κατά συνέπεια, στο παραγόμενο προϊόν της πραγματικής οικονομίας. Παράλληλα, δημιουργείται κίνητρο στις τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια δανεισμού για επιχειρηματικά και στεγαστικά δάνεια, προκειμένου να αντισταθμίσουν τη μείωση των κερδών τους λόγω του φορολογικού βάρους και να προσελκύσουν νέα μετοχικά κεφάλαια. Ωστόσο, η άνοδος των επιτοκίων δανεισμού περιορίζει τη ζήτηση επιχειρηματικών και οικιστικών επενδύσεων, οδηγώντας σε περαιτέρω μείωση του παραγόμενου προϊόντος και διεύρυνση του περιθωρίου επιτοκίου μεταξύ δανείων και καταθέσεων.

Αλλά,

Η επιβολή φόρου στα κέρδη των τραπεζών θα μπορούσε δυνητικά να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στο χρηματοπιστωτικό τομέα όσο και στην πραγματική οικονομία. Στην παρούσα συγκυρία, οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν υψηλά επίπεδα κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας και συνεπώς η όποια μείωση της κερδοφορίας τους δεν αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τη δυνατότητά τους να αντλήσουν νέα μετοχικά κεφάλαια. Ωστόσο, οι θεωρητικοί δίαυλοι μετάδοσης που ανιχνεύονται στο υπόδειγμα αναδεικνύουν την ανάγκη να ληφθεί υπόψη μια σειρά παραμέτρων για την αξιολόγηση του εξεταζόμενου μέτρου πολιτικής.

Για τον τουρισμό, ναι μεν,

Το 2024 ο τουριστικός τομέας στην Ελλάδα σημείωσε νέα ρεκόρ σε ταξιδιωτικές εισπράξεις και αφίξεις, αντιμετώπισε όμως προκλήσεις λόγω μειωμένης μέσης δαπάνης ανά ταξίδι και ελλείψεων προσωπικού. Οι ταξιδιωτικές εισπράξεις από μη κατοίκους έφθασαν τα 21,6 δισεκ. ευρώ (+4,8% σε ετήσια βάση), ξεπερνώντας τα επίπεδα προηγούμενων ετών, ενώ η διεθνής επιβατική κίνηση αυξήθηκε σημαντικά.

Αλλά,

Ωστόσο, η μέση δαπάνη ανά ταξίδι μειώθηκε, λόγω (α) της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών παγκοσμίως εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων, αλλά και (β) του αυξημένου αριθμού των επισκεπτών με μικρότερη διάρκεια παραμονής. Από την πλευρά της προσφοράς, παρά το γεγονός ότι οι τουριστικές δραστηριότητες ενίσχυσαν τη συμμετοχή τους στο ΑΕΠ και στην απασχόληση, οι κενές θέσεις εργασίας στην Ελλάδα έφθασαν στο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, δημιουργώντας σημαντικές προκλήσεις στη λειτουργία του κλάδου.

Για τις ξένες επενδύσεις, ναι μεν,

Οι ξένες άμεσες επενδύσεις (ΞΑΕ) σημείωσαν ισχυρή άνοδο (6 δισεκ.ευρώ ή 2,5% του ΑΕΠ) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (4,4 δισεκ. ευρώ ή 1,9% του ΑΕΠ), καταγράφοντας το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας εικοσαετίας.

Αλλά,

Η άνοδος αυτή οφείλεται κυρίως στις επενδύσεις σε νέες μετοχές και σε ακίνητα, με τον κλάδο των ακινήτων να απορροφά άνω του 45% των συνολικών ροών. Παράλληλα, κλάδοι όπως η μεταποίηση, οι μεταφορές και αποθήκευση, οι επικοινωνίες και οι χρηματοοικονομικές δραστηριότητες συνέχισαν να προσελκύουν το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών. Συνολικά, οι ΞΑΕ ενισχύθηκαν από τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος μετά τις πρόσφατες αναβαθμίσεις της ελληνικήςοικονομίας και από την ολοκλήρωση έργων αποκρατικοποιήσεων.

ΛΕΚΚΑΣ  ΣΑΡΑΝΤΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

 

ΔΟΛΑΡΙΟ ΕΝΑ ΓΕΡΑΣΜΕΝΟ ΝΟΜΙΣΜΑ

20 Μαΐου 2025

από Σαράντος Λέκκας

 

Είναι το πιο αδύναμο αποθεματικό νόμισμα που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα. Νομοτελειακά το γήρας φέρνει τον θάνατο το οποίο για το δολάριο είναι θέμα χρόνου να συντελεστεί παρά τις προσπάθειες για παράταση του βίου του.

 

Στη νομισματική ιστορία ένα βασικό λάθος που γίνεται είναι η σύγκριση του αμερικανικού δολαρίου με το βυζαντινό σόλιδο.

Κοινότυπο  πλέον  ακούγεται ότι το χρυσό νόμισμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είχε την θέση που σήμερα έχει το αμερικανικό δολάριο στην παγκόσμια οικονομία.

Λάθος σύγκριση η οποία σαφέστατα υποτιμά το Βυζαντινό νόμισμα δίνοντας έμμεσα αίγλη στο δολάριο το οποίο σε καμία περίπτωση δεν έχει τα χαρακτηριστικά του σόλιδου.

Η λέξη σόλιδος (solidus) στα λατινικά σημαίνει στερεός, συμπαγής και αναφέρεται στην καθαρότητα του νομίσματος σε χρυσό.

Αυτό ακριβώς ήταν το χρυσό νόμισμα της Αυτοκρατορίας, στερεό, σταθερό σε αξία και φήμη, καθαρό ανόθευτο για επτά αιώνες .

Η σταθερότητα του βάρους, του μεγέθους και της περιεκτικότητας σε χρυσό το έκανε παγκοσμίως αποδεκτό, του έδωσε μυθικές διαστάσεις και το κατέστησε στο υποσυνείδητο των πολιτών της αυτοκρατορίας ως νόμισμα σύμβολο, ως νόμισμα παγκόσμιας και οικουμενικής ισχύος .

Από το 309 μχ που κυκλοφόρησε έως τα μέσα του 11ου αιώνα η περιεκτικότητα σε χρυσό παρέμεινε σταθερή όπως την όρισε ο  Κωνσταντίνος Α΄ στο 1/72 της λίβρας, στα 4,55 gr, ζυγίζοντας 24 καράτια.

Η χρονική διάρκεια της σταθερότητας του είναι ασύλληπτη για τα σημερινά δεδομένα γιαυτό και η όποια σύγκριση με το αμερικανικό δολάριο δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

Για 700 χρόνια ήταν σταθερό όταν η αντίστοιχη επίδοση του αμερικανικού δολαρίου ως σταθερού ως προς τον χρυσό νομίσματος δεν ξεπερνά τα 27 χρόνια.

Ήταν δεκαπενταύγουστος του 1971 όταν ο πρόεδρος Νίξον ανήγγειλε το τέλος του Bretton Woods και της υποχρέωσης των ΗΠΑ να ανταλλάσσουν χρυσό στην σταθερή ισοτιμία των 35 δολαρίων.

Το μεταπολεμικό σύστημα διήρκησε 27 χρόνια , διέφερε από τον κλασικό κανόνα χρυσού στο ότι οι ισοτιμίες των νομισμάτων ήταν σταθερές σε σχέση με τον χρυσό όμως δεν υπήρχε άμεση μετατρεψιμότητα μια ιδιότητα που είχε μόνο το αμερικανικό δολάριο.

Τα υπόλοιπα νομίσματα διατηρούσαν σταθερή ισοτιμία με το δολάριο το οποίο τιμολογούνταν στα 35 δολάρια ανά ουγγιά.

Το 1971 μονομερώς οι ΗΠΑ αποφάσισαν να μην πειθαρχήσουν στην σταθερή σχέση με το χρυσό και πλέον να εκτυπώνουν δολάρια ανάλογα με τις  ανάγκες τους.

Στην βάση αυτή η όποια σύγκριση των δυο νομισμάτων συνιστά ιεροσυλία.

Ο σόλιδος για επτά αιώνες έδειξε πως η φερεγγυότητα διαμορφώνει όρους οικουμενικότητας και κυρίως οριοθέτησης πλαισίων ισχύος  που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν.

Οι μυθικές διαστάσεις του έχασαν την εμβέλεια τους όταν οι οικονομικές δυσκολίες ανάγκασαν τους αυτοκράτορες να μειώσουν την περιεκτικότητά του σε χρυσό: οι σόλιδοι του Μιχαήλ Δ’ (1034-1041) είχαν 22 καράτια χρυσού, του Κωνσταντίνου Θ’ Μονομάχου (1042-1055) 21 καράτια, του Κωνσταντίνου Ι’ Δούκα (1059-1067)18, του Ρωμανού Δ’ Διογένη (1067-1071)16, του Μιχαήλ Ζ’ Δούκα(1071-1078) 14, του Νικηφόρου Β’ Βοτανειάτη (1078-1081) 8 , την δε περίοδο του Αλεξίου Α’ Κομνηνού (1081-1118) δεν είχαν καθόλου χρυσό, έτσι αναγκάστηκε να πάρει αφιερώματα και σκεύη από τις εκκλησίες και να κόψει νέα νομίσματα.

Η πορεία της παρακμής και της πτώσης μιας αυτοκρατορίας είναι ταυτόσημη με την πορεία του νομίσματος της, κραταιό νόμισμα, κραταιά αυτοκρατορία, νόμισμα σε πορεία διολίσθησης αυτοκρατορία σε παρακμή και διάλυση.

Στην βάση αυτή, δηλαδή από τα μέσα του 11ου αιώνα και μέχρι την πλήρη παρακμή του νομίσματος και της διάλυσης της αυτοκρατορίας  μπορεί χρονικά να χρειάστηκαν  τέσσερις αιώνες πλην όμως η διαδικασία παρακμής είχε καθοριστεί από την στιγμή που ξεκίνησε η νόθευση του νομίσματος.

Ούτε με την χρονική διάρκεια της  απαξίωσης δεν μπορεί να συγκριθεί το αμερικανικό δολάριο με το σόλιδο.

Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, Federal Reserve, έχει τεκμηριώσει ότι μόνο το 3% της αρχικής αγοραστικής δύναμης του δολαρίου παραμένει μετά το τέλος του 2024.
Ο υπολογισμός της μείωσης της αξίας του δολαρίου έγινε με βάση τα δεδομένα του Δείκτη Τιμών ο οποίος καταγράφει τις αλλαγές στις τιμές για καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες που αγοράζουν τα νοικοκυριά.

                        Tα 100 δολ. του 1913 αξίζουν 2,98 το 2024.

1913:     100δολ.
1923:     57,89
1933:    76,15
1943:    57,23
1953:     37,08
1963:     32,35
1973:     22,30
1983:     9,94
1993:     6,85
2003:     5,38
2013:     4,25
2019:     3,87
2024:     2,98

Στη περίπτωση του χρυσού βυζαντινού νομίσματος απαιτήθηκαν τέσσερις αιώνες ενώ στην περίπτωση του χάρτινου αμερικανικού νομίσματος απαιτήθηκαν λιγότερο από εκατό χρόνια.

Η διάβρωση του δολαρίου είναι ταχυτάτη με το αμερικανικό νόμισμα να έχει χάσει το 97% της αγοραστικής του αξίας και να τείνει στο άμεσο ορατό μέλλον στον μηδενισμό.

Καθώς ο πληθωρισμός αυξάνεται, η αγοραστική δύναμη του δολαρίου μειώνεται.

Το αμερικανικό δολάριο δεν μπορεί να συγκριθεί ούτε με την Λίρα Αγγλίας, την Στερλίνα, η οποία ήταν στην σύγχρονη εποχή το πρώτο αποθεματικό και συναλλακτικό νόμισμα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η χρυσή λίρα άρχισε να κυκλοφορεί το 1489 στην διάρκεια της βασιλείας του Ερρίκου VII παρότι υπήρξε ως λογιστική μονάδα για αιώνες.

Το νέο νόμισμα ζύγιζε  0,5 της ουγγιάς ή 15,55 γραμμάρια, και διαμορφώθηκε ως κράμα χρυσού νομίσματος 23 καρατίων, ίσο με το 95,83%.

Παρότι κυκλοφορούσε από τα τέλη του 15 ου αιώνα εν τούτοις έγινε παγκόσμιο νόμισμα μόνο όταν συνδέθηκε με το χρυσό.

Αυτό έγινε το 1821 και για περίπου ένα αιώνα όσο η σταθερότητα και φερεγγυότητα του στηρίζονταν στο χρυσό  αποτέλεσε το πρώτο παγκόσμιο νόμισμα στην σύγχρονη εποχή , συμβολίζοντας παράλληλα την δύναμη της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Παρέμεινε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα έως και την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου όταν οι ανάγκες χρηματοδότησης του πολέμου απαιτούσαν την έκδοση χαρτονομισμάτων χωρίς κάλυψη από το απόθεμα χρυσού.

Το τέλος ήταν αναμενόμενο απλά χρειάστηκαν  λίγα ακόμη χρόνια και ένας επιπλέον Παγκόσμιος Πόλεμος ώστε το 1944 να δώσει την θέση του ατό αμερικανικό δολάριο.

Το δολάριο από το 1944 έως σήμερα παρότι αποτελεί αποθεματικό και συναλλακτικό νόμισμα για 80 χρόνια εκ των οποίων μόνο τα 27 ως ανταλλάξιμο με χρυσό, δεν μπορεί να συγκριθεί ούτε με την Στερλίνα, ούτε φυσικά με τον Σόλιδο.

Είναι το πιο αδύναμο αποθεματικό νόμισμα που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα.

Ως ένας 80αρης έχει γεράσει και πλέον περιμένει το τέλος του.

Νομοτελειακά το γήρας φέρνει τον θάνατο το οποίο για το δολάριο είναι θέμα χρόνου να συντελεστεί παρά τις προσπάθειες για παράταση του βίου του.

Βεβαίως ανάλογες προβλέψεις έχουν γίνουν και κατά το παρελθόν με την γνωστή αξία τους λόγω της επιβίωσης του δολαρίου έστω και στην βάση μιας απαξιωμένης παρουσίας.

Αυτό όμως δεν αναιρεί το πεπρωμένο των αποθεματικών νομισμάτων ενώ η ιστορία μας δείχνει ότι η απαξίωση προηγείται της τελικής πτώσης και λήθης.

ΛΕΚΚΑΣ  ΣΑΡΑΝΤΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

 

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΕΓΓΡΑΦΕΣ

8 Μαΐου 2025

από Σαράντος Λέκκας

H φούσκα των 54 ετών είναι τέτοιας μορφής και μεγέθους που αυτοί που χάσουν περισσότερα είναι όλοι αυτοί που χρησιμοποιούσαν –ουν το δολάριο γνωρίζοντας από την αρχή ότι η ισχύ του βασίζεται μόνο στην αέναη εκτύπωση του χωρίς κανένα κάλυμμα και χωρίς καμία εγγύηση

 

Το υφιστάμενο νομισματικό σύστημα διανύει το πεντηκοστό τέταρτο έτος του και παρά τις κατά καιρούς εμφανιζόμενες προβλέψεις ότι θα καταρρεύσει εν τούτοις παραμένει ακλόνητο.

Ήταν δεκαπενταύγουστος του 1971 όταν ο πρόεδρος Νίξον ανήγγειλε το τέλος του Bretton Woods και της υποχρέωσης των ΗΠΑ να ανταλλάσσουν χρυσό στην σταθερή ισοτιμία των 35 δολαρίων.

Το μεταπολεμικό σύστημα διήρκησε 27 χρόνια, διέφερε από τον κλασικό κανόνα χρυσού στο ότι οι ισοτιμίες των νομισμάτων ήταν σταθερές σε σχέση με τον χρυσό όμως δεν υπήρχε άμεση μετατρεψιμότητα μια ιδιότητα που είχε μόνο το αμερικανικό δολάριο.

Τα υπόλοιπα νομίσματα διατηρούσαν σταθερή ισοτιμία με το δολάριο το οποίο τιμολογούνταν στα 35 δολάρια ανά ουγγιά.

Το 1971 μονομερώς οι ΗΠΑ αποφάσισαν να μην πειθαρχήσουν στην σταθερή σχέση με το χρυσό και πλέον να εκτυπώνουν δολάρια στην βάση των αναγκών τους.

Σχεδόν αμέσως άρχισαν οι εκτιμήσεις για το τέλος της κυριαρχίας του δολαρίου ως διεθνούς συναλλακτικού και αποθεματικού νομίσματος όμως δεν γνώριζαν το υπόβαθρο στήριξης της πρωτοκαθεδρίας του στο διπλωματικό παρασκήνιο.

Οι ΗΠΑ ήρθαν σε συμφωνία με την Σαουδική Αραβία να γίνονται οι τιμολογήσεις και οι συναλλαγές πετρελαίου μόνο σε αμερικανικά δολάρια.

Η  συμφωνία αυτή στην ουσία καθόρισε  τους όρους της νέας νομισματικής τάξης και μια νέα εποχή ξεκινούσε, μια εποχή που διαρκεί αισίως 54 χρόνια.

Πλέον οι ΗΠΑ μπορούσαν να δημιουργήσουν χρήμα ανάλογα με τις ανάγκες τους, χωρίς κανένα περιορισμό και οι υπόλοιποι συναλλασσόμενοι με το αμερικανικό νόμισμα, το πλεόνασμα τους, το κατεύθυναν στην αγορά αμερικανικών ομολόγων αλλά και στοιχείων ενεργητικού αμερικανικών συμφερόντων.

Το αέναο τύπωμα δολαρίων είχε αρχίσει όπως και η έμμεση υποτίμηση του αμερικανικού νομίσματος για  το οποίο ενώ το 1971 μια  ουγγιά χρυσού αντιστοιχούσε σε 35 δολάρια, σήμερα για μια ουγγιά απαιτούνται περίπου 3.400 δολάρια.

Στα 54 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει έχουν καταγραφεί αρκετές προσπάθειες απαγκίστρωσης από αυτό το σύστημα, είτε σε επίπεδο που φέρει χαρακτηριστικά συνωμοσιολογίας όπως στις περιπτώσεις Καντάφι και Σαντάμ Χουσεΐν , όσο και σε επίπεδο εμπορικών συναλλαγών μεταξύ κρατών όπως η Κίνα που αγοράζει Ρωσικό πετρέλαιο σε γουάν με το βασικό χαρακτηριστικό ότι είναι  πλήρως ανταλλάξιμο σε χρυσό, και όπως τελευταία η Ρωσία που απαιτεί ρούβλια για τα ενεργειακά προϊόντα της.

Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν μπορεί βάσιμα να αμφισβητηθεί το τρέχον νομισματικό σύστημα και εάν ναι, με ποιο τρόπο μπορεί να επιτευχθεί κάτι τέτοιο.

Εάν θεωρήσουμε ότι μόνο ο χρυσός αποτελεί την κορωνίδα της νομισματικής εμπιστοσύνης τότε αυτοί που θα μπορούσαν να επιβάλουν μια νέα αρχιτεκτονική στο παγκόσμιο  νομισματικό σύστημα είναι οι παραγωγοί χρυσού οι οποίοι ταυτόχρονα παίζουν ισχυρότατο ρόλο στις αγοραπωλησίες ενεργειακών και διατροφικών προϊόντων.

Με βάση τα υφιστάμενα δεδομένα οι μεγαλύτεροι παραγωγοί χρυσού είναι η Κίνα με ετήσια παραγωγή 383 τόνους, η Ρωσία με 329 τόνους, η Αυστραλία με 325 τόνους, οι ΗΠΑ με 200 τόνους, ο Καναδάς με 183 τόνους, το Περού με 143 τόνους, η Γκάνα με 143 τόνους, η Ν. Αφρική με 118 τόνους και η Βραζιλία με 107 τόνους.

Πρακτικά η αμφισβήτηση του δολαρίου μπορεί να γίνει στην βάση της αγοράς προϊόντων σε τρίτο νόμισμα το οποίο όμως να είναι πλήρως ανταλλάξιμο με χρυσό.

Η Κίνα όπως προαναφέραμε αγοράζει ενεργειακά ρωσικά προϊόντα με γουάν  και όπως συνάγεται εκ του αποτελέσματος η αύξηση των ρωσικών διαθεσίμων σε χρυσό οφείλεται ακριβώς σε αυτήν την εμπορική και νομισματική διεργασία, μιας και το γουάν στην συνέχεια μετατρέπονταν σε χρυσό.

Μετά  τις εμπορικές κυρώσεις στα πλαίσια του Ουκρανικού η Ρωσία συνέδεσε το ρούβλι  με τον Χρυσό χωρίς να έχει αποσαφηνισθεί εάν η σύνδεση συνιστά και μετατρεψιμότητα.

Έτσι το ρούβλι για το χρονικό διάστημα 28 Μαρτίου έως 30 Ιουνίου 2022  έχει σταθερή τιμή έναντι  του χρυσού στα 5.000 ρούβλια ανά γραμμάριο.

Με δεδομένο ότι μια ουγγιά είναι 31,103 γραμμάρια η τιμή ανά ουγγιά φθάνει τα 155.500 ρούβλια.

Η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη λόγω και της συνεχώς αυξανόμενης τιμής του χρυσού, όπως δεν είχε συνέχεια και η πρόταση Πούτιν από τον Αύγουστο του 2023 λίγο πριν την σύνοδο των BRICS για την δημιουργία νομίσματος με βάση τον χρυσό.

Οι συναλλαγές  με χρυσό, η υποχρεωτική χρησιμοποίηση του ρουβλίου για την αγορά ενεργειακών προϊόντων, όπως και η υποχρεωτική μετατροπή του 80% αρχικά και 50% σήμερα των συναλλαγματικών εσόδων των εξαγωγικών επιχειρήσεων σε ρούβλια, θεωρούνται ως οι κυριότητες δυνάμεις ενίσχυσης του ρουβλίου, συνδυαστικά πάντα με την αύξηση των επιτοκίων (σήμερα στο 21%) την προμήθεια 30% για αγορά συναλλάγματος από ιδιώτες και τους ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων.

Η δε αλλαγή στάσης των ΗΠΑ μετά την εκλογή Τράμπ οδήγησε το ρωσικό ρούβλι από της αρχές του 2025 σε μια ενίσχυση έναντι του δολαρίου κατά 61,6% δεδομένου ότι το ρωσικό νόμισμα από τα επίπεδα των 133,5 ρουβλίων ανά δολάριο που καταγράφονταν στα τέλη του 2024 έφτασε σήμερα στα επίπεδα των 82,6 ρουβλίων ανά δολάριο.

Φυσικά η συγκυριακή ενίσχυση ενός νομίσματος, όπως και οι ευκαιριακές εμπορικές συναλλαγές σε νομίσματα εκτός περιμέτρου δολαρίου δεν διαμορφώνουν  σε καμία περίπτωση πλαίσιο άμεσης μεταβολής  του υφιστάμενου νομισματικού πλαισίου.

Παρά ταύτα επιμένουμε στο ισχυρισμό ότι η σοβαρή απειλή για το σύστημα δολαρίου  μπορεί να γίνει στην βάση της αγοράς προϊόντων σε τρίτο νόμισμα το οποίο όμως να είναι πλήρως ανταλλάξιμο με χρυσό.

Αυτό ήδη γίνεται και για πολλούς θεωρείτε η αρχή του τέλους του δολαρίου, όμως σε αυτό το σημείο θα πρέπει να δούμε και τα δεδομένα του παγκόσμιου εμπορίου διότι ακόμη και εάν ο Νίξον δεν είχε προχωρήσει μονομερώς το 1971 στην αποσύνδεση του κυρίαρχου νομίσματος από τον χρυσό θα το είχαν πράξει ορισμένα χρόνια αργότερα οι όροι του εμπορίου.

Το παγκόσμιο  ΑΕΠ το 2024 έφθασε τα 95 τρις δολάρια με τις αισιόδοξες εκτιμήσεις να θέλουν εντός της φετινής χρονιάς να υπερβαίνει αυτό το όριο.

Το παγκόσμιο εμπόριο το 2024 έφθασε τα 33 τρις δολάρια έναντι 28,5 τρις δολάρια του 2021 καταγράφοντας μια αύξηση της τάξεως του 15,8%.

Τέτοια επίπεδα εμπορίου για να εστιάσουμε μόνο στο εμπόριο και αφήνοντας έξω τον χρηματοοικονομικό και ασφαλιστικό τομέα με τα παράγωγα τους αλλά και οι δυσκολίες εξόρυξης νέων ποσοτήτων χρυσού οι οποίες γίνονται μεγαλύτερες στην βάση των περιβαλλοντικών δεσμεύσεων, προσδιορίζουν και τα επίπεδα κάλυψης ενός νομίσματος από τον χρυσό.

Το πρόβλημα της μετατρεψιμότητας πάντα στερούσε από τον κανόνα του χρυσού την αέναη χρησιμοποίηση του.

Το γεγονός ότι οι συναλλαγές και η εκκαθάριση των αγοραπωλησιών πετρελαίου γίνονται στην περίμετρο του δολαρίου ειδικά όταν αναφερόμαστε  στις χώρες του ΟΠΕΚ είναι μια παράμετρος που μπορεί να κλονιστεί μόνο από συμφωνίες τρίτων νομισμάτων μετατρέψιμων σε χρυσό.

Ο συγκεκριμένος όγκος χρυσού και η αλματώδη ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου θέτουν όρια στην λειτουργικότητα του χρυσού γι’αυτό και το σημερινό νομισματικό πλαίσιο βασισμένο στο δολάριο μπορεί να κλονιστεί από τους παραγωγούς χρυσού όμως οι πιθανότητες άμεσης και ολικής αντικατάστασης του είναι μικρές.

Ένα  νέο νομισματικό πλαίσιο μπορεί να δημιουργηθεί στην βάση μιας νομισματικής μονάδας τιμολογούμενης ως  υποπολλαπλάσιο του χρυσού, είτε στην βάση της διεθνούς ετήσιας παραγωγής .

Στο παρελθόν έχουν γίνει αρκετές θεωρητικές ‘προσπάθειες’ με πρώτη κατά την διάρκεια της σύσκεψης του Bretton Woods όταν ο Βρετανός Τζον Μέιναρντ Κέινς πρότεινε το Bancor.

Το αρνήθηκαν οι αμερικανοί διότι πίστευαν ότι οι όποιες ανισορροπίες στο διεθνές εμπόριο θα αποτελούσαν πρόβλημα των χωρών με ελλείμματα, ενώ αυτές τότε είχαν πλεονάσματα και ήσαν καθαροί πιστωτές.

Το 1999 προτάθηκε από τον Καναδό νομπελίστα Ρόμπερτ Μαντέλ το Intor ενώ μελέτη του ΔΝΤ στις αρχές του αιώνα μας πρότεινε νόμισμα με βάση τα ειδικά τραβηχτικά δικαιώματα – SDR του ΔΝΤ.

Τίποτα δεν προχώρησε διότι απλά δεν υπήρχε βούληση μιας και όλους ικανοποιεί η παραγωγή χρήματος με μια λογιστική εγγραφή  και παράλληλα το αμερικανικό δολάριο  έκανε –ει καλά την δουλειά του ως αποθεματικό νόμισμα.

Όμως η αντικατάσταση του δολαρίου έχει και μια  άλλη πλευρά αυτή των πιστωτών των ΗΠΑ, δηλαδή αυτών που διακρατούν μέσω ομολόγων το εξωτερικό της χρέος.

Όλοι αυτοί είναι άραγε έτοιμοι να χάσουν την επένδυση τους;

Είναι έτοιμοι να δουν τα διαχρονικά κέρδη των εμπορικών τους συναλλαγών να εξατμίζονται ως μη γενόμενα;

H φούσκα των 54 ετών είναι τέτοιας μορφής και μεγέθους που αυτοί που χάσουν περισσότερα είναι όλοι αυτοί που χρησιμοποιούσαν –ουν το δολάριο γνωρίζοντας από την αρχή ότι η ισχύ του βασίζεται μόνο στην αέναη εκτύπωση του χωρίς κανένα κάλυμμα και χωρίς καμία εγγύηση.

ΛΕΚΚΑΣ  ΣΑΡΑΝΤΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

 

ΤΟ ΑΓIΟ ΔΙΣΚΟΠΟΤΗΡΟ ΤΩΝ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ

17 Ιουνίου 2025

από Σαράντος Λέκκας

Το τίμημα επομένως των αποθεματικών νομισμάτων είναι συγκεκριμένο και το πεπρωμένο των κρατών που το εκδίδουν δεν μπορεί να αλλάξει όσους δασμούς και όσες επιδοτήσεις θα εφαρμόζουν οι κατά καιρούς κυβερνήσεις τους

 

Πολλές φορές πολιτικοί που εκπροσωπούν χώρες και οικονομίες με ισχυρότατη εμβέλεια σε παγκόσμιο επίπεδο εκφράζουν απόψεις υπό την επήρεια μιας εσφαλμένης ανάλυσης των δεδομένων και ενός μεγαλοϊδεατισμού που οι συγκυρίες έχουν διαμορφώσει, οι οποίες όμως καταγράφονται ιστορικά ως απόψεις απόλυτης αλήθειας.

Το 1971 ο Τζον Κόναλι  υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Νίξον, είχε πει σε μία συνάντηση της G7 στη Ρώμη που είχε εξελιχθεί σε αντιπαράθεση με τους Ευρωπαίους ομολόγους του ότι το δολάριο είναι «το νόμισμα μας, αλλά είναι ταυτόχρονα το δικό σας πρόβλημα». Έκτοτε η παγκόσμια οικονομία έχει μεταμορφωθεί, αλλά η ρήση του Κόναλι εξακολουθεί να χρησιμοποιείται έως σήμερα.

Ο Τεξανός πολιτικός δεν είχε ιδιαίτερες οικονομικές γνώσεις πλην όμως η αυταρέσκεια και η διάθεση αποτύπωσης με ωμό τρόπο των επιπτώσεων συνέπεια μιας μονομερούς ενέργειας των ΗΠΑ σκιαγραφούσαν την πραγματική άγνοια όχι μόνο του ιδίου αλλά και της κυβέρνησης που εκπροσωπούσε.

Είχε προηγηθεί στις 15 Αυγούστου 1971 η ανακοίνωση από τον πρόεδρο Νίξον του τέλους της μετατρεψιμότητας του δολαρίου ΗΠΑ σε χρυσό, τερματίζοντας ουσιαστικά το σύστημα του Bretton Woods.

Οι τυπικοί λόγοι που οδήγησαν σε αυτή την απόφαση ήταν η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, η καταπολέμηση του πληθωρισμού και η αναχαίτιση της κερδοσκοπίας έναντι του δολαρίου.

Την εποχή εκείνη, οι ΗΠΑ είχαν ποσοστό ανεργίας 6,1%  και πληθωρισμό 5,84% ποσοστά που δεν δικαιολόγησαν τέτοια ακραία και μονομερή απόφαση.

Ο ουσιαστικός λόγος κρύβονταν στα έξοδα του πολέμου στο Βιετνάμ τα οποία έπρεπε να χρηματοδοτηθούν με εκτύπωση χαρτονομισμάτων χωρίς την αναγκαία συνθήκη κάλυψης τους από χρυσό.

Συνέβη ότι και με το προηγούμενο αποθεματικό νόμισμα , την Στερλίνα, η οποία μπήκε σε πορεία αμετάκλητης παρακμής όταν για τις ανάγκες χρηματοδότησης κατά τον Α’ παγκόσμιο Πόλεμο έφυγε από τον κανόνα του χρυσού για να έχει την ευχέρεια εκτύπωσης χαρτονομισμάτων χωρίς κάλυψη.

Η συνέχεια για το δολάριο αναμενόμενη, πληθωρισμός δημοσιονομικό και  εμπορικό έλλειμμα με την  οικονομία να μην είναι ανταγωνιστική και κυρίως απομάκρυνση από τα ιδεώδη του ελεύθερου εμπορίου που είχαν υιοθετηθεί στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με επιστροφή στον προστατευτισμό.

Το εντυπωσιακό και παράλληλο ευτράπελο είναι πως η ρήση του Τζον Κόναλι  παραμένει ισχυρή, ως θέσφατο, την ώρα κατά την οποία τοποθετήσεις έγκυρων οικονομολόγων αλλά και προβλέψεις που έκαναν πριν την αποδέσμευση του δολαρίου αποδείχθηκαν σωστές.

Κορυφαίες οι τοποθετήσεις –προβλέψεις του Βέλγο –Αμερικανού οικονομολόγου Robert Triffin όταν το 1959 σε οικονομική επιτροπή του Κογκρέσου  προέβλεψε α. ότι το σύστημα του Bretton Woods ήταν καταδικασμένο σε αποτυχία και β. ότι ο ρόλος του δολαρίου ως αποθεματικό παγκόσμιο νόμισμα θα οδηγήσει τις ΗΠΑ σε σημαντικά ελλείμματα, τόσο εσωτερικά, όσο και εξωτερικά.

Η πρώτη πρόβλεψη δικαιώθηκε πλήρως το 1971 με την άρση της μετατρεψιμότητας του δολαρίου από τον χρυσό και με το τέλος των σταθερών ισοτιμιών.

Η δεύτερη επίσης έχει δικαιωθεί με τις ΗΠΑ να καταγράφουν τα μεγαλύτερα ιστορικά τους ελλείμματα τόσο σε δημοσιονομικό επίπεδο όσο κυρίως και σε επίπεδο ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Στην ουσία η δεύτερη πρόβλεψη γνωστή και ως δίλημμα Triffin αφορούσε την σύγκρουση  συμφερόντων μιας χώρας όπως  οι ΗΠΑ που το νόμισμα τους χρησιμοποιείται στις διεθνείς συναλλαγές και κυρίως είναι το απόλυτο αποθεματικό νόμισμα.

Όταν ένα νόμισμα είναι ταυτόχρονα και παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα η χώρα που το εκδίδει βρίσκεται μεταξύ των στόχων της εγχώριας νομισματικής πολιτικής και των διεθνών μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων της.

Τα συμφέροντα εκ των πραγμάτων θα συγκρουστούν όταν η εγχώρια αγορά θα απαιτεί ρευστότητα άλλοτε περισσότερη για λόγους ανάπτυξης και άλλοτε λιγότερη για να αντιμετωπιστεί ο πληθωρισμός ενώ την ίδια ώρα η διεθνής ζήτηση θα απαιτεί μεγαλύτερες ποσότητες του συγκεκριμένου νομίσματος.

Το δίλημμα στην ουσία μετατρέπονταν σε κόστος αφού νομοτελειακά το τίμημα του παγκόσμιου νομίσματος όπως άλλωστε έδειξε και η ιστορία με το πρώτο αποθεματικό νόμισμα την Στερλίνα είναι τα ελλείμματα στο εμπορικό αλλά και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Ο διεθνής ρόλος του δολαρίου έχει το τίμημα του με την κυβέρνηση Τράμπ να το αναγνωρίζει πλήρως τροποποιώντας εκ θεμελίων την ρήση του Τζον Κόναλι προς την αντίθετη κατεύθυνση και κατά την γνώμη μας προς την σωστή κατεύθυνση αποδοχής του τιμήματος.

Κατά την κυβέρνηση Τράμπ: ‘το δολάριο είναι το νόμισμα όλων, αλλά και το πρόβλημα της Αμερικής’.

Tο δολάριο παραμένει στο κέντρο του νομισματικού σύμπαντος έχοντας ως βάση το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ενώ η εμβέλεια του δεν αμφισβητείτε ουσιαστικά από κανένα. Το 60% των διεθνών δανείων και καταθέσεων είναι σε δολάρια όπως και το 70% των διεθνών εκδόσεων ομολόγων, ενώ το 88% των συναλλαγών πραγματοποιείται σε δολάρια.

Το σημαντικό με υπόβαθρα που παραπέμπουν στις αρχές της δεκαετίας του ‘70 όταν υπήρξε συμφωνία με τους Σαουδάραβες για τιμολόγηση των πωλήσεων πετρελαίου σε δολάρια με τα λοιπά μέλη του ΟΠΕΚ να ακολουθούν πιστά και διαχρονικά την συγκεκριμένη συμφωνία, είναι ότι το 54% των τιμολογίων εξαγωγής στις διακρατικές εμπορικές συναλλαγές εκφράζονται σε δολάρια.

Παράλληλα  το  αποθεματικό καθεστώς του  είναι απίθανο να τελειώσει τουλάχιστον σε ορατό χρόνο απλώς και μόνο λόγω της έλλειψης εναλλακτικών επιλογών.

Οι ΗΠΑ ξεχνούν τα οφέλη του παγκόσμιου ρόλου να αποπληρώνουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους με φρεσκοτυπωμένα δολάρια όπως ξεχνούν ότι τα δολάρια  από τις εμπορικές συναλλαγές επιστρέφουν στις ΗΠΑ για αγορές κυρίως ομολόγων και μετοχών.

Η μοίρα των αποθεματικών νομισμάτων είναι διαχρονικά ίδια, αφού δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα η Μεγάλη Βρετανία παρουσίαζε ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο  και παράλληλα, λόγω του αναπτυγμένου τραπεζικού συστήματος, η εισροή κεφαλαίων και η τοποθέτησή τους σε στερλίνες ήταν συνεχής και αδιάκοπη.

Ο δε αντίκτυπος των ενεργειών που ελάμβαναν χώρα στον  επιτοκιακό τομέα ήταν άμεσος μιας και η αύξηση των επιτοκίων στη Μεγάλη Βρετανία προκαλούσε άμεσα μεγαλύτερη εισροή κεφαλαίων ενώ εμπόδιζε τη φυγή των ήδη υπαρχόντων.

Το τίμημα επομένως των αποθεματικών νομισμάτων είναι συγκεκριμένο και το πεπρωμένο των κρατών που το εκδίδουν δεν μπορεί να αλλάξει όσους δασμούς και όσες επιδοτήσεις θα εφαρμόζουν οι κατά καιρούς κυβερνήσεις τους.

Οι συναλλαγματικές συμφωνίες όταν τα ελλείμματα φθάνουν σε υψηλά επίπεδα θα δίνουν μια πίστωση χρόνου χωρίς ποτέ το δίλημμα της σύγκρουσης συμφερόντων που περιέγραψε ο Triffin να μπορεί να αντιμετωπιστεί ριζικά.

Το δίλημμα Triffin αποτελεί στην ουσία  το Άγιο Δισκοπότηρο  των αποθεματικών νομισμάτων, πολλοί το αναζητούν όμως κανένας δεν το βρίσκει γιατί απλούστατα δεν υπάρχει.

ΛΕΚΚΑΣ  ΣΑΡΑΝΤΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ
e-mail: salekkas@gmail.com

 

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΔΩΡΕΑΝ ΜΕΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ & ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ

3 Ιουνίου 2025

από Σαράντος Λέκκας

Η διεύρυνση της φορολογικής βάσης και κυρίως η κοινωνική δικαιοσύνη επιβάλει την φορολόγηση της αξίας των δωρεάν μετοχών, την ενσωμάτωση τους στο φορολογητέο εισόδημα όταν πωλούνται από τους δωρολήπτες  και την φορολόγηση τους στην βάση της κλίμακας φορολογίας εισοδήματος.

 

Οι έλληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη ανάλογα με τις δυνάμεις τους λέει το άρθρο 4 του Συντάγματος, κάτι που καταστρατηγείται πλήρως όταν ορισμένα  εισοδήματα από την μισθωτή εργασία δεν συμπεριλαμβάνονται στο συνολικό φορολογητέο εισόδημα.

Σύμφωνα με τον κώδικα φορολογίας εισοδήματος Ν 4172/2013, άρθρο 14‘ η παροχή σε είδος με τη μορφή μετοχών που λαμβάνει ένας εργαζόμενος……..στο πλαίσιο προγραμμάτων δωρεάν διάθεσης μετοχών…….. δεν συμπεριλαμβάνεται στο φορολογητέο εισόδημα από μισθωτή εργασία.

Κάθε νόμος έχει την σκοπιμότητα του, όμως ανεξάρτητα εάν κάποιοι είναι προϊόντα πιέσεων, τι πρέπει να γίνει όταν κάποιες διαστάσεις τους καταστρατηγούνται πλήρως σε σημείο που ζημιώνουν το κοινό καλό και παράλληλα μεταβιβάζουν βάρη σε άλλα τμήματα του κοινωνικού συνόλου;

Τι πρέπει να γίνει όταν το μεγαλύτερο τμήμα του εισοδήματος από μισθωτή εργασία χορηγείται σε μετοχές και δεν συμπεριλαμβάνεται στο φορολογητέο εισόδημα;

Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν όταν κατά μέσο όρο ,πάνω από το 60% του ετήσιου εισοδήματος των CEO των εγχώριων τραπεζών διαμορφώνεται από τις λεγόμενες μεταβλητές αποδοχές, ήτοι από την χορήγηση δωρεάν μετοχών;

Η επαναγορά ιδίων μετοχών από τις εισηγμένες εταιρείες έγινε δυνατή στα μέσα της δεκαετίας του ‘90 σε μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της εγχώριας χρηματιστηριακής αγοράς.

Συνήθως γίνεται για τέσσερις λόγους α. για την στήριξη της μετοχής  β.για διανομή σε εργαζόμενους, μετόχους, εταίρους γ. για ακύρωση κυκλοφορούντων μετοχών δ. για την επίτευξη κέρδους.

Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν όταν υπάρχει μέσω τέτοιων πρακτικών σαφή στρέβλωση του πνεύματος του νόμου και κατεπέκταση αλλοίωση των αποτελεσμάτων χρήσεως όσων οργανισμών χρησιμοποιούν την διανομή δωρεάν μετοχών;

Στην Ελλάδα είμαστε πάντα ή του ύψους ή του βάθους, έτσι αναφορικά με τις συστημικές τράπεζες  και τις αμοιβές των διοικήσεων τους υπήρξε πλήρη απαγόρευση των μεταβλητών αμοιβών, δηλαδή των bonus, των δωρεάν μετοχών, κτλ κατά την περίοδο 2008-2022, δηλαδή για 14 χρόνια, η οποία αναιρέθηκε όταν τα κόκκινα δάνεια έπεσαν κάτω από το 10% επί των συνολικών χορηγήσεων, κάτι που είδαμε κατά την χρήση του 2023.

Δικαίως διότι ήταν η περίοδος που οι τράπεζες βίωναν την διαδικασία των ανακεφαλαιοποίησεων και της γενικότερης στήριξης με χρήματα των φορολογούμενων.

Η άρση οδήγησε στο άλλο άκρο όπου οι μεταβλητές αποδοχές έφθασαν κατά την χρήση του 2024 στο επίπεδο άνω του 60% και είναι εκτός του φορολογητέου εισοδήματος.

Μετά την περίοδο της άρσης απαγόρευσης τόσο οι σταθερές αποδοχές όσο και οι μεταβλητές εκτοξεύτηκαν, κάτι που μπορεί να χτυπά άσχημα στο μέσο Έλληνα εργαζόμενο και τον μακροχρόνια άνεργο πλην όμως εφόσον γίνεται με την έγκριση των οργάνων των τραπεζών είναι αποδεκτό και νόμιμο.

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία των εκθέσεων αποδοχών  οι 4 CEOs είχαν το 2022 μικτές αποδοχές 1.677 εκατ. ευρώ.

Από αυτές τα 1.484 εκατ. ευρώ αποτελούσαν σταθερές αμοιβές ενώ τα υπόλοιπα αφορούσαν μεταβλητές και εταιρικές παροχές.

Στη χρήση του 2023 οι μισθοί αυξήθηκαν  στα 2.153 εκατ. ευρώ, ενώ στα 2.324 εκατ. ευρώ διαμορφώθηκε η συνολική αποτίμηση των μεταβλητών αποδοχών, όπου μαζί και με τις εταιρικές αποδοχές ,οι συνολικές αμοιβές έφτασαν στα 5.203 εκατ. ευρώ.

Αύξηση  210% σε ετήσια βάση.

Το 2024 οι συνολικές αποδοχές αυξήθηκαν περαιτέρω κατά 45,4% φθάνοντας τα 7.566 εκατ. ευρώ, ενώ τα bonus έφτασαν στα 3.891 εκατ. ευρώ και οι μισθοί  στα 2.773 εκατ. ευρώ.

Το ύψος των αποδοχών δεν μας αφορά εφόσον ‘στηρίζεται σε βιώσιμα μεγέθη’, όμως αφήνοντας στην άκρη το ηθικό σκέλος και το ύψος των αμοιβών και των ετησίων αυξήσεων τους , υπάρχουν τρία  στοιχεία που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Καταρχάς της δωρεάν διανομής μετοχών έχει προηγηθεί η αγορά ιδίων μετοχών με την χρησιμοποίηση  πόρων από την υφιστάμενη  ρευστότητα η οποία μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη στο μέλλον , αφού συνήθως αυτή η ρευστότητα αναπληρώνεται από δανεισμό , κυρίως μέσω της έκδοσης ομολόγων που  έχει κόστος.

Μπορεί οι συνθήκες ρευστότητας των ελληνικών τραπεζικών ομίλων να βελτιώθηκαν περαιτέρω το 2024 όμως η βελτίωση αυτή οφείλεται στην ενίσχυση των καταθέσεων στην Ελλάδα, την επέκταση των διεθνών δραστηριοτήτων των τραπεζών, κυρίως στην Κύπρο, και την έκδοση ομολογιών στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο (καθαρά έσοδα από τόκους δια του ενεργητικού) το 2024 διαμορφώθηκε στο 2,6% ελαφρά μειωμένο έναντι του 2,7% του 2023 και έναντι 1,6% του μέσου όρου της ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης.

Παρά την αύξηση των εσόδων από τόκους κατά 14,6% στα 16,3 δις € το 2024 , το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο δεν έπεσε αισθητά όπως θα έπρεπε λόγω των γενικότερων συγκυριών και αυτό λόγω του αυξημένου κόστος χρηματοδότησης από την έκδοση ομολόγων δεδομένου ότι τα έξοδα τόκων έφτασαν κατά το 2024 στα 7,2 δις € αυξημένα κατά 27,8% .

Με απλά λόγια η αγορά ιδίων μετοχών που διανέμονται δωρεάν γίνεται από την υφιστάμενη ρευστότητα η οποία αναπληρώνεται από την έκδοση ομολόγων με υψηλά επιτόκια κάτι που κρατά το ισοζύγιο των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα με τις ανάλογες επιβαρύνσεις για καταθέτες και δανειζόμενους.

Δεύτερον, η αλλοίωση των αποτελεσμάτων χρήσεων συνεχίζεται και στον δείκτη των λειτουργικών εξόδων από την μη σωστή αποτύπωση των διοικητικών εξόδων και των δαπανών προσωπικού.

Κατά το 2024 οι διοικητικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 5,4% έναντι του 2023 και από τα 1,3 δις € έφτασαν τα 1,4 δις €, οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν το 2024 έναντι του 2023 κατά 13,3% και καταγράφηκαν στα 2,2 δις €, ενώ συνολικά οι λειτουργικές δαπάνες παρουσίασαν αύξηση κατά το 2024 της τάξεως του 9,7% και από τα 3,9 δις € του 2023 έφτασαν τα 4,28 δις €.

Εάν η αξία των  δωρεάν μετοχών αποτυπώνονταν ως εισόδημα από την μισθωτή εργασία τότε οι αυξήσεις που προαναφέραμε θα ήταν εντυπωσιακά αυξημένες και η εικόνα των λειτουργικών εξόδων σαφέστατα δραματική.

Τρίτον , το ιδεολόγημα πίσω από την εκτόξευση των σταθερών και μεταβλητών αποδοχών κατά την τελευταία τριετία για τους  επικεφαλείς των εγχώριων συστημικών τραπεζών εδράζεται στην σταδιακή προσέγγιση των αποδοχών που απολαμβάνουν με εκείνες των πιστωτικών ιδρυμάτων του εξωτερικού.

Το αφήγημα παραλείπει όμως να αναφέρει  ότι οι τράπεζες του εξωτερικού δεν χρωστούν στις χώρες τους από εγγυήσεις τύπου ΗΡΑΚΛΗΣ ενώ πληρώνουν φόρους και δεν κρύβονται πίσω από αναβαλλόμενες φορολογικές υπεκφυγές.

Εν κατακλείδι η διεύρυνση της φορολογικής βάσης και κυρίως η κοινωνική δικαιοσύνη επιβάλει την φορολόγηση της αξίας των δωρεάν μετοχών, την ενσωμάτωση τους στο φορολογητέο εισόδημα όταν πωλούνται από τους δωρολήπτες  και την φορολόγηση τους στην βάση της κλίμακας φορολογίας εισοδήματος.

ΛΕΚΚΑΣ  ΣΑΡΑΝΤΟΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ