Το κράτος και οι πολυδάπανες παραφυάδες του .
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Αβεβαιότητα, ανασφάλεια και αγωνία, πρόκειται για τρεις απλές λέξεις που περιγράφουν την πραγματικότητα που βιώνουν οι Ελληνες φορολογούμενοι.Η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση, οι προοπτικές είναι άσχημες, η απαισιοδοξία κυριαρχεί και η αρνητική αύρα διαπερνά όλους τους παραγωγικούς ιστούς της ελληνικής κοινωνίας.Η καθημερινότητα του απλού Ελληνα εργαζομένου βομβαρδίζεται με άσχημες και σχεδόν αποκλειστικά πεσιμιστικές ειδήσεις, που αμαυρώνουν κάθε σκέψη και κάθε ενέργεια.Ειδήσεις που προδιαγράφουν μέγιστες αλλαγές αναφορικά με τον εργασιακό, ασφαλιστικό και φορολογικό βίο του καθενός.Οικογενειακά και ατομικά προγράμματα ανατρέπονται, βλέψεις και χρονικές αναφορές σχετικές με εισοδήματα, επιδόματα, συντάξεις μένουν μετέωρες, ενώ ο προγραμματισμός σε μεσομακροπρόθεσμο διάστημα είναι αδύνατος.Ολα περιστρέφονται γύρω από το μνημόνιο που υπεγράφη με τη λεγόμενη τρόικα και κυρίως για τον βαθμό υλοποίησής του από την ελληνική κυβέρνηση.Η πιστή εφαρμογή του μνημονίου είναι μία απλή κουβέντα, διότι σε περίοδο ύφεσης η επιτυχία υλοποίησής του περνά μέσα από τη συνεχώς αυξανομένη φορολογική επιβάρυνση.Οι δημοσιονομικοί στόχοι είναι δεδομένοι και δεν πρόκειται να αλλάξουν, εκείνο που κατά διαστήματα θα μεταβάλλεται θα είναι η φορολογική επιβάρυνση.Κάθε απόκλιση θα επισύρει νέες επιβαρύνσεις.Ηδη και παρά την αύξηση των φορολογικών βαρών, κυρίως μέσω της αύξησης των έμμεσων φόρων, τα έσοδα βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού, αφού οι φοροεισπρακτικοί μηχανισμοί παραπαίουν, ενώ η όποια σχετική επιτυχία οφείλεται σε έκτακτες εισφορές επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων.Η αύξηση του ΦΠΑ δεν έχει προσφέρει τα αναμενόμενα έσοδα, κάτι που πρέπει να προβληματίσει το οικονομικό επιτελείο.Από την άλλη πλευρά, αυτή των δαπανών, αυτές εμφανίζουν μείωση κυρίως λόγω των περικοπών σε μισθούς, συντάξεις και επιδόματα.Ολα αυτά, σε συνδυασμό με την περικοπή του προγράμματος επενδύσεων, της μη επιστροφής ΦΠΑ στους δικαιούμενους φορείς με τη δικαιολογία των φορολογικών ελέγχων και της καθυστέρησης των πληρωμών του ελληνικού Δημοσίου προς τρίτους αποτελούν τον εύκολο τρόπο μείωσης των δαπανών.Είναι πανεύκολο να περικόπτεις το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, όπως εξίσου πανεύκολο να περικόπτεις μισθούς και επιδόματα.Το δύσκολο είναι να αντιμετωπίζεις το παρελθόν σου.Το δύσκολο είναι να βάζεις τέλος στη δημοσιονομική επιβάρυνση των 2 εκατ. ευρώ ημερησίως, που επιβάλλει ο ΟΣΕ στους Ελληνες φορολογούμενους.Το δύσκολο είναι να βάζεις τέλος στο άγος των νοσοκομειακών χρεών και στη διαφθορά που περιβάλλει τις προμήθειες και τη γενικότερη διοίκηση του συγκεκριμένου χώρου.Το δύσκολο είναι να βάζεις όρια στις δαπάνες των ασφαλιστικών ταμείων, οι οποίες με τη λήξη του πρώτου εξαμήνου έχουν καλύψει το μεγαλύτερο τμήμα των επιχορηγήσεων του προϋπολογισμού .Πολλοί θα θυμούνται την κριτική που υπήρχε κατά του προϋπολογισμού 2010 στο τμήμα που αφορούσε την περικοπή επιχορηγήσεων προς τα ασφαλιστικά ταμεία, σήμερα όλοι αυτοί που έκριναν αρνητικά τη συγκεκριμένη πρακτική μείωσης των δαπανών με αυθαίρετο τρόπο αισθάνονται δικαιωμένοι.Το δύσκολο είναι να βάζεις τέλος στην παροχή εγγυήσεων προς δημόσιες επιχειρήσεις τύπου ΟΣΕ για να παίρνουν δάνεια και να καλύπτουν τις δανειακές τους ανάγκες και να αναχρηματοδοτούν δάνεια ύψους 10 δισ. ευρώ.Το αρνητικό είναι ότι τα δύσκολα δεν αντιμετωπίζονται με τον τρόπο που επιβάλλουν οι σημερινές δύσκολες συγκυρίες.Αφήνονται για αργότερα, σωρεύοντας ζημιές και υποχρεώσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο φορολογούμενος πολίτης.Δυστυχώς χάνεται πολύτιμος χρόνος.Οι θυσίες των απλών πολιτών δεν μπορεί να επιλύσουν το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας, εάν παράλληλα η εκτελεστική εξουσία δεν βάλει τέλος στην αταξία και την αντιπαραγωγικότητα των επιχειρήσεων και οργανισμών που η ίδια ελέγχει.Τα μεγέθη είναι δυσανάλογα.Οι θυσίες δεν μπορούν να καλύψουν το όργιο σπατάλης που συντελείται στον στενό και ευρύτερο δημόσιο τομέα.Τα φοροεισπρακτικά μέτρα, οι έκτακτες εισφορές και οι περικοπές συντάξεων και μισθών δεν έχουν νόημα εάν οι πηγές δημοσιονομικών σπαταλών μένουν άθικτες.Στην ουσία το κράτος και οι έχοντες την ευθύνη διοίκησής του πρέπει πριν και πάνω από όλα να δείξουν ότι ελέγχουν την κατάσταση, ότι έχουν σχέδιο και ότι έχουν κατανοήσει πλήρως τα παθήματα του παρελθόντος.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 3/10/2010)

Το ισχυρό γουάν δεν είναι πανάκεια.
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Στη διεθνή νομισματική σκακιέρα υπάρχουν κινήσεις αμφίσημου χαρακτήρα, δηλαδή κινήσεις που μπορούν να ερμηνευτούν με δύο διαφορετικούς τρόπους. Η πίεση που δέχεται η Κίνα από τις ΗΠΑ κυρίως αλλά και από Ευρωπαίους και Ιάπωνες για την ελεύθερη διακύμανση του νομίσματός της, του γουάν, δεν μπορεί να ερμηνευτεί χωρίς να ληφθούν υπόψη μία σειρά από παραμέτρους.Κατ' αρχήν θα πρέπει να εστιάσουμε σε τρία θέματα που δείχνουν ότι οι πιέσεις προς την Κίνα εμπεριέχουν στοιχεία που δεν έχουν ξεκάθαρο προσανατολισμό για να μην ισχυρισθούμε με απόλυτο τρόπο ότι αναδεικνύουν χαρακτηριστικά υποκρισίας.Το πρώτο θέμα είναι σχετικό με τον δυναμικό εξαγωγικό μηχανισμό της Κίνας, ο οποίος κερδίζει όλο και μεγαλύτερα μερίδια στις διεθνείς αγορές, σωρεύοντας πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιό της.Η αλήθεια είναι ότι ο εξαγωγικός μηχανισμός της Κίνας εν πολλοίς στηρίζεται σε ευρωπαϊκές, αμερικανικές και ιαπωνικές πολυεθνικές επιχειρήσεις που έχουν εγκατασταθεί εκεί, υλοποιώντας στρατηγικές χαμηλού κόστους παραγωγής.Εγκαθιστώντας την παραγωγή τους στην Κίνα πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις στην ουσία χρησιμοποιούν το κινεζικό οικονομικό και νομισματικό υπόβαθρο για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους και να βελτιώσουν τη θέση των μετοχών τους.Το 65%-70% των κινεζικών εξαγωγών είναι προϊόν των πολυεθνικών εταιρειών δυτικών συμφερόντων.Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο τα τελευταία χρόνια.Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 τα 2/3 των κινεζικών εξαγωγών οφείλονται στο παραγωγικό υπόβαθρο δυτικών εταιρειών.Εμφανίζεται επομένως το ευτράπελο την ώρα που οι μέτοχοι αυτών των εταιρειών μεγιστοποιούν τα κέρδη τους οι κυβερνήσεις από όπου προέρχονται οι επιχειρήσεις και οι μέτοχοι να διαμαρτύρονται για τις εξαγωγικές επιδόσεις προϊόν του συνδεδεμένου με το δολάριο γουάν.Το δεύτερο θέμα είναι σχετικό με την ίδια την υφή του ανταγωνισμού δηλαδή με τις παραμέτρους που διαμορφώνουν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Κίνας και των προϊόντων της.Είναι ψευδαίσθηση να θεωρείται πως η πρόσδεση του κινεζικού γουάν με το αμερικανικό δολάριο είναι ο βασικός και αποκλειστικός παράγοντας ανταγωνιστικής υπεροχής και ότι η εφάπαξ μεταβολή ή η σταδιακή διολίσθηση της ισοτιμίας θα αναιρέσει αυτόματα το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των κινεζικών προϊόντων.Είναι αυταπάτη διότι ο βασικός παράγοντας της ανταγωνιστικής υπεροχής δεν είναι η ισοτιμία, αλλά το χαμηλό εργατικό κόστος το οποίο είναι μόλις το 5% του αντίστοιχου αμερικανικού.Αυτό το κόστος ήταν εξάλλου ο βασικός λόγος που οδήγησε τις δυτικές πολυεθνικές στο να εγκαταστήσουν θυγατρικές στην Κίνα.Στην ουσία ακόμη και στην υποθετική περίπτωση που υπάρξει εφάπαξ υποτίμηση του γουάν ακόμη και στο επίπεδο του 20%, λίγα πράγματα θα αλλάξουν στο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Κίνας.Το τρίτο θέμα είναι σχετικό με την πρακτική αγοράς τίτλων του αμερικανικού δημοσίου αλλά και γενικότερα αμερικανικών αξιών για τη στήριξη της ισοτιμίας.Από τη στιγμή που θα υπάρξει ουσιαστική ανατίμηση, οι νομισματικές αρχές της Κίνας δεν θα έχουν κανένα λόγο να αγοράζουν ομόλογα με τα τρέχοντα επιτόκια.Οι εισροές κεφαλαίων οδηγούν αναπόφευκτα στην αγορά αμερικανικών τίτλων, ώστε να μην υπάρχει ανατίμηση του γουάν, κάτι που μέχρι σήμερα έχει οδηγήσει στη συσσώρευση υψηλών συναλλαγματικών αποθεμάτων εκφρασμένων σε δολάρια.Εάν εκλείψει ο λόγος στήριξης της ισοτιμίας η αγορά αμερικανικών τίτλων θα περιορισθεί ή και θα μηδενισθεί εάν δεν υπάρξει διαφορετική τιμολόγηση.Οι Κινέζοι θα ζητήσουν μεγαλύτερα επιτόκια, με αποτέλεσμα η χρηματοδότηση των αμερικανικών ελλειμμάτων και της αμερικανικής ανάπτυξης θα έχει μεγαλύτερο κόστος.Σήμερα τα μεγάλα αμερικανικά ελλείμματα καλύπτονται από εισαγωγές πλεονασματικών ξένων αποταμιεύσεων στις οποίες πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν οι κινεζικές αποταμιεύσεις που προκύπτουν από τα μεγάλα εμπορικά και επενδυτικά πλεονάσματα.Αλλαγή πολιτικής από την πλευρά της Κίνας θα κάνει ακριβότερο το χρήμα και θα δυσχεράνει την υπόθεση χρηματοδότησης της ανάπτυξης.Από την άλλη πλευρά, η εισαγωγή αποπληθωρισμού στις ΗΠΑ συμβάλλει στην έμμεση ενίσχυση του εισοδήματος των αμερικανικών νοικοκυριών, αφού, όπως είναι γνωστό, οι μεγαλύτερες αλυσίδες σουπερμάρκετ αγοράζουν προϊόντα δεκάδων δισ. δολαρίων τα οποία αγοράζουν σε χαμηλές τιμές οι Αμερικανοί καταναλωτές.Η Κίνα με αυτόν τον τρόπο ενισχύει τον εσωτερικό ανταγωνισμό τιμών στις ΗΠΑ. Στη ουσία μια ουσιαστική μεταβολή της ισοτιμίας γουάν / δολαρίου δεν θα δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα υπέρ των ΗΠΑ, το αντίθετο θα κάνει ακριβότερο τόσο το κόστος των κεφαλαίων που χρηματοδοτούν το έλλειμμα και την ανάπτυξη όσο και τα εισαγόμενα προϊόντα.Η προσωπική μας άποψη είναι ότι πίσω από την πίεση για την αποσύνδεση και την ελεύθερη διακύμανση του γουάν κρύβονται άλλα πράγματα και όχι τα οφέλη από την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών προϊόντων.Εκεί που οι Αμερικανοί θα έχουν απτά οφέλη θα είναι στο εξωτερικό χρέος μιας και η αξία των ομολόγων και των συναλλαγματικών αποθεμάτων που έχουν οι Κινέζοι εκφρασμένα σε δολάρια θα μειωθούν ισόποσα με το ύψος της ανατίμησης του νομίσματός τους.Στην ουσία θα υπάρξει διαγραφή μέρος του εξωτερικού χρέους των ΗΠΑ.Αυτό θα είναι το μεγαλύτερο και ουσιαστικότερο όφελος για την αμερικανική οικονομία.Εάν όμως οι ΗΠΑ ευελπιστούν σε μία τέτοια εξέλιξη θα διαπιστώσουν ότι πάλι θα οδηγηθούν σε αυξημένο κόστος άντλησης κεφαλαίων, αφού οι Κινέζοι για να συνεχίσουν να αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα θα ζητήσουν υψηλότερα επιτόκια για να καλύψουν τις απώλειες από την απομείωση των συναλλαγματικών τους δολαριακών αποθεμάτων συνεπεία της ανατίμησης του γουάν.Εν κατακλείδι οι πιέσεις για μεταβολή της συναλλαγματικής πολιτικής της Κίνας δεν μπορούν να ερμηνευτούν εύκολα, αφού εμπεριέχουν στοιχεία πολλαπλών ερμηνειών. Το ξεκάθαρο έγκειται στο γεγονός ότι πολλές φορές η υποκρισία σκιάζει την οικονομική θεωρία και τις πραγματικές προθέσεις όσο και εάν αυτή καλύπτεται περίτεχνα.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 26/9/2010)

Το ισχυρό γουάν δεν είναι πανάκεια.
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Στη διεθνή νομισματική σκακιέρα υπάρχουν κινήσεις αμφίσημου χαρακτήρα, δηλαδή κινήσεις που μπορούν να ερμηνευτούν με δύο διαφορετικούς τρόπους. Η πίεση που δέχεται η Κίνα από τις ΗΠΑ κυρίως αλλά και από Ευρωπαίους και Ιάπωνες για την ελεύθερη διακύμανση του νομίσματός της, του γουάν, δεν μπορεί να ερμηνευτεί χωρίς να ληφθούν υπόψη μία σειρά από παραμέτρους.Κατ' αρχήν θα πρέπει να εστιάσουμε σε τρία θέματα που δείχνουν ότι οι πιέσεις προς την Κίνα εμπεριέχουν στοιχεία που δεν έχουν ξεκάθαρο προσανατολισμό για να μην ισχυρισθούμε με απόλυτο τρόπο ότι αναδεικνύουν χαρακτηριστικά υποκρισίας.Το πρώτο θέμα είναι σχετικό με τον δυναμικό εξαγωγικό μηχανισμό της Κίνας, ο οποίος κερδίζει όλο και μεγαλύτερα μερίδια στις διεθνείς αγορές, σωρεύοντας πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιό της.Η αλήθεια είναι ότι ο εξαγωγικός μηχανισμός της Κίνας εν πολλοίς στηρίζεται σε ευρωπαϊκές, αμερικανικές και ιαπωνικές πολυεθνικές επιχειρήσεις που έχουν εγκατασταθεί εκεί, υλοποιώντας στρατηγικές χαμηλού κόστους παραγωγής.Εγκαθιστώντας την παραγωγή τους στην Κίνα πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις στην ουσία χρησιμοποιούν το κινεζικό οικονομικό και νομισματικό υπόβαθρο για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους και να βελτιώσουν τη θέση των μετοχών τους.Το 65%-70% των κινεζικών εξαγωγών είναι προϊόν των πολυεθνικών εταιρειών δυτικών συμφερόντων.Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο τα τελευταία χρόνια.Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 τα 2/3 των κινεζικών εξαγωγών οφείλονται στο παραγωγικό υπόβαθρο δυτικών εταιρειών.Εμφανίζεται επομένως το ευτράπελο την ώρα που οι μέτοχοι αυτών των εταιρειών μεγιστοποιούν τα κέρδη τους οι κυβερνήσεις από όπου προέρχονται οι επιχειρήσεις και οι μέτοχοι να διαμαρτύρονται για τις εξαγωγικές επιδόσεις προϊόν του συνδεδεμένου με το δολάριο γουάν.Το δεύτερο θέμα είναι σχετικό με την ίδια την υφή του ανταγωνισμού δηλαδή με τις παραμέτρους που διαμορφώνουν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Κίνας και των προϊόντων της.Είναι ψευδαίσθηση να θεωρείται πως η πρόσδεση του κινεζικού γουάν με το αμερικανικό δολάριο είναι ο βασικός και αποκλειστικός παράγοντας ανταγωνιστικής υπεροχής και ότι η εφάπαξ μεταβολή ή η σταδιακή διολίσθηση της ισοτιμίας θα αναιρέσει αυτόματα το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των κινεζικών προϊόντων.Είναι αυταπάτη διότι ο βασικός παράγοντας της ανταγωνιστικής υπεροχής δεν είναι η ισοτιμία, αλλά το χαμηλό εργατικό κόστος το οποίο είναι μόλις το 5% του αντίστοιχου αμερικανικού.Αυτό το κόστος ήταν εξάλλου ο βασικός λόγος που οδήγησε τις δυτικές πολυεθνικές στο να εγκαταστήσουν θυγατρικές στην Κίνα.Στην ουσία ακόμη και στην υποθετική περίπτωση που υπάρξει εφάπαξ υποτίμηση του γουάν ακόμη και στο επίπεδο του 20%, λίγα πράγματα θα αλλάξουν στο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Κίνας.Το τρίτο θέμα είναι σχετικό με την πρακτική αγοράς τίτλων του αμερικανικού δημοσίου αλλά και γενικότερα αμερικανικών αξιών για τη στήριξη της ισοτιμίας.Από τη στιγμή που θα υπάρξει ουσιαστική ανατίμηση, οι νομισματικές αρχές της Κίνας δεν θα έχουν κανένα λόγο να αγοράζουν ομόλογα με τα τρέχοντα επιτόκια.Οι εισροές κεφαλαίων οδηγούν αναπόφευκτα στην αγορά αμερικανικών τίτλων, ώστε να μην υπάρχει ανατίμηση του γουάν, κάτι που μέχρι σήμερα έχει οδηγήσει στη συσσώρευση υψηλών συναλλαγματικών αποθεμάτων εκφρασμένων σε δολάρια.Εάν εκλείψει ο λόγος στήριξης της ισοτιμίας η αγορά αμερικανικών τίτλων θα περιορισθεί ή και θα μηδενισθεί εάν δεν υπάρξει διαφορετική τιμολόγηση.Οι Κινέζοι θα ζητήσουν μεγαλύτερα επιτόκια, με αποτέλεσμα η χρηματοδότηση των αμερικανικών ελλειμμάτων και της αμερικανικής ανάπτυξης θα έχει μεγαλύτερο κόστος.Σήμερα τα μεγάλα αμερικανικά ελλείμματα καλύπτονται από εισαγωγές πλεονασματικών ξένων αποταμιεύσεων στις οποίες πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν οι κινεζικές αποταμιεύσεις που προκύπτουν από τα μεγάλα εμπορικά και επενδυτικά πλεονάσματα.Αλλαγή πολιτικής από την πλευρά της Κίνας θα κάνει ακριβότερο το χρήμα και θα δυσχεράνει την υπόθεση χρηματοδότησης της ανάπτυξης.Από την άλλη πλευρά, η εισαγωγή αποπληθωρισμού στις ΗΠΑ συμβάλλει στην έμμεση ενίσχυση του εισοδήματος των αμερικανικών νοικοκυριών, αφού, όπως είναι γνωστό, οι μεγαλύτερες αλυσίδες σουπερμάρκετ αγοράζουν προϊόντα δεκάδων δισ. δολαρίων τα οποία αγοράζουν σε χαμηλές τιμές οι Αμερικανοί καταναλωτές.Η Κίνα με αυτόν τον τρόπο ενισχύει τον εσωτερικό ανταγωνισμό τιμών στις ΗΠΑ. Στη ουσία μια ουσιαστική μεταβολή της ισοτιμίας γουάν / δολαρίου δεν θα δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα υπέρ των ΗΠΑ, το αντίθετο θα κάνει ακριβότερο τόσο το κόστος των κεφαλαίων που χρηματοδοτούν το έλλειμμα και την ανάπτυξη όσο και τα εισαγόμενα προϊόντα.Η προσωπική μας άποψη είναι ότι πίσω από την πίεση για την αποσύνδεση και την ελεύθερη διακύμανση του γουάν κρύβονται άλλα πράγματα και όχι τα οφέλη από την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών προϊόντων.Εκεί που οι Αμερικανοί θα έχουν απτά οφέλη θα είναι στο εξωτερικό χρέος μιας και η αξία των ομολόγων και των συναλλαγματικών αποθεμάτων που έχουν οι Κινέζοι εκφρασμένα σε δολάρια θα μειωθούν ισόποσα με το ύψος της ανατίμησης του νομίσματός τους.Στην ουσία θα υπάρξει διαγραφή μέρος του εξωτερικού χρέους των ΗΠΑ.Αυτό θα είναι το μεγαλύτερο και ουσιαστικότερο όφελος για την αμερικανική οικονομία.Εάν όμως οι ΗΠΑ ευελπιστούν σε μία τέτοια εξέλιξη θα διαπιστώσουν ότι πάλι θα οδηγηθούν σε αυξημένο κόστος άντλησης κεφαλαίων, αφού οι Κινέζοι για να συνεχίσουν να αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα θα ζητήσουν υψηλότερα επιτόκια για να καλύψουν τις απώλειες από την απομείωση των συναλλαγματικών τους δολαριακών αποθεμάτων συνεπεία της ανατίμησης του γουάν.Εν κατακλείδι οι πιέσεις για μεταβολή της συναλλαγματικής πολιτικής της Κίνας δεν μπορούν να ερμηνευτούν εύκολα, αφού εμπεριέχουν στοιχεία πολλαπλών ερμηνειών. Το ξεκάθαρο έγκειται στο γεγονός ότι πολλές φορές η υποκρισία σκιάζει την οικονομική θεωρία και τις πραγματικές προθέσεις όσο και εάν αυτή καλύπτεται περίτεχνα.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 26/9/2010)

Η αόρατος χειρ στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Του Σαράντου Λέκκα

Η αόρατος χειρ που κατευθύνει τις διεθνείς αγορές συναλλάγματος έχει από τις αρχές του 2010 ρίξει το βάρος της στη στήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Παρ' ότι στα τέλη Ιουνίου του 2010 στη Σύνοδο Kορυφής της G20 στο Τορόντο του Καναδά αποφασίσθηκε οι χώρες που έχουν πλεόνασμα (εμπορικό και κεφαλαίων) να αναπροσαρμόσουν ανάλογα τις ισοτιμίες των νομισμάτων τους προς όφελος της παγκόσμιας οικονομίας εν τούτοις φαίνεται ότι η βασική προτεραιότητα εντοπίζεται στην προστασία της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις παράπλευρες επιπτώσεις της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης.Οι χειριστές της αοράτου χειρός διαπίστωσαν ότι τα προβλήματα του ενός από τους βασικούς πυλώνες της παγκόσμιας οικονομίας αυτού της ευρωπαϊκής οικονομίας είναι τέτοιας υφής που οι πιθανότητες κατάρρευσης του διεθνούς χρηματοοικονομικού συστήματος είναι ιδιαίτερα αυξημένες.Ο αυξημένος κίνδυνος κατάρρευσης έχει μάλλον οδηγήσει σε μία άτυπη συμφωνία στήριξης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος μέσω της διολίσθησης του ευρώ.Το εντυπωσιακό είναι ότι από τη στιγμή που διαφαίνονταν ότι η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση έπαιρνε τέλος, αρχές Μαΐου 2009 και μέχρι το τέλος του 2009, το ευρώ ανατιμήθηκε έναντι του δολαρίου κατά 8,3%, έναντι της στερλίνας κατά 0,58% και έναντι του γεν κατά 4,22%, ενώ υποτιμήθηκε έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 1,02% και αυτό λόγω των παρεμβάσεων της κεντρικής ελβετικής τράπεζας, η οποία πουλούσε φράγκα και αγόραζε ευρώ.Από τις αρχές του 2010 η κατάσταση αλλάζει άμεσα και προς την κατεύθυνση ισχυρής διολίσθησης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος έναντι όλων ανεξαιρέτως των ισχυρών νομισμάτων της υφηλίου.Μπορεί η ειδησεογραφία των ημερών να στέφεται στην ενίσχυση κυρίως του ελβετικού φράγκου αλλά και του αμερικανικού δολαρίου έναντι του ευρώ πλην όμως η υποχώρηση του κοινού νομίσματος έναντι του ιαπωνικού γεν είναι εντυπωσιακή.Από τις αρχές του τρέχοντος έτους και μέχρι το τέλος του καλοκαιριού το ευρώ έχει υποχωρήσει έναντι του γεν κατά 23,4% με την ισοτιμία να καταγράφεται στα 106,46 γεν, δηλαδή στα υψηλοτέρα επίπεδα των τελευταίων 9 ετών.Το ίδιο χρονικό διάστημα το ευρώ έχει διολισθήσει κατά 14,15% έναντι του ελβετικού φράγκου και στα επίπεδα των 1,287 φράγκων, κατά 12,57% έναντι του αμερικανικού δολαρίου και στα επίπεδα των 1,2665 δολαρίων και κατά 8,07 % έναντι της βρετανικής στερλίνας και στα επίπεδα των 0,8257 στερλινών.Εάν εξετάσουμε την πορεία των ισοτιμιών κατά τη χρονική περίοδο από την έναρξη της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης που εντοπίζεται στις αρχές Ιουλίου 2007 και μέχρι το τέλος Αυγούστου 2010, δηλαδή κατά την τελευταία τριετία, τότε διαπιστώνουμε ότι η βασική κατεύθυνση του ευρώ έναντι του ιαπωνικού γεν και του ελβετικού φράγκου είναι σαφέστατα πορεία υποτίμησης .Στις αρχές Ιουλίου 2007 η συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ-γεν καταγράφονταν στα 166,6215 γεν, ενώ στα τέλη Αυγούστου 2010 καταγράφονταν στα 106,462 γεν πράγμα που σημαίνει ότι η υποτίμηση του κοινού νομίσματος με χαρακτηριστικά κατάρρευσης είναι της τάξεως του 54,09%.Η ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΚΑΤΑ ΤΟ 8ΜΗΝΟ ΤΟΥ 2010Εναντι του ελβετικού φράγκου το ευρώ από τα επίπεδα των 1,6485 φράγκων που καταγράφονταν στις αρχές Ιουλίου 2007 έπεσε στα επίπεδα των 1,287 φράγκων στα τέλη Αυγούστου 2010 παρουσιάζοντας μία πτώση της τάξεως του 26,88%.Εάν λάβουμε υπόψη τις παρεμβάσεις της κεντρικής τράπεζα της Ελβετίας προς την κατεύθυνση στήριξης της ισοτιμίας του φράγκου με το ευρώ περί τα 1,50 φράγκα, εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα ότι σε μία κολοσσιαία αγορά, όπως αυτή της αγοράς συναλλάγματος που σε ημερήσια βάση ο όγκος των συναλλαγών ξεπερνά τα 4 τρισ. δολάρια, οποιοδήποτε παρέμβαση των κεντρικών τραπεζών απλά λειτουργεί ως ανάχωμα ορισμένων ωρών ή και ημερών.Από τη στιγμή που οι χειριστές της αοράτου χειρός στις αγορές συναλλάγματος αποφασίζουν τη στροφή προς ένα συγκεκριμένο νόμισμα ή την αποχώρηση από ένα άλλο, τότε το πεπρωμένο φυγείν αδύνατο.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 5/9/2010)

Από την ήπια στη λελογισμένη προσαρμογή.
Του Σαράντου Λέκκα

Εάν λάβουμε σοβαρά υπόψη ότι η εκτόξευση του ελλείμματος για το 2009 οφείλεται κατά το 1/3 στη διεθνή κρίση και τις επιπτώσεις της, κατά 1/3 στην κατάρρευση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και κατά 1/3 στα κρυφά χρέη τότε η επιστροφή στη δημοσιονομική ορθοδοξία περνά μέσα από παραμέτρους που ήδη γνωρίζουμε.Στην οικονομία δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις, ούτε ταχυδακτυλουργοί πολιτικοί.Υπάρχουν σοβαροί πολιτικοί με υψηλό αίσθημα ευθύνης και τεχνοκρατικές επιλογές που βοηθούν στη δημοσιονομική προσαρμογή.Το 2004 η προσαρμογή πήρε τον επιθετικό προσδιορισμό ήπια, ενώ το 2009 η προσαρμογή είναι πιο κοντά στον επιθετικό προσδιορισμό λελογισμένη.Στην ουσία και οι δύο προσαρμογές ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, έχοντας πριν εξαντλήσει το δικαίωμα να καθορίσουν τα ελλείμματα των προηγούμενων ετών με τρόπο που να βολεύει τη στρατηγική τους.Το 2004 και το 2009, οι δαπάνες, οι εκκρεμότητες και οι υποχρεώσεις παρελθόντων ετών ενεγράφησαν στα έτη που δημιουργήθηκαν, δηλαδή στο παρελθόν, αφήνοντας καθαρό το πεδίο για το μέλλον.Η πρακτική αυτή μπορεί να επιβάλλεται για πολιτικούς λόγους πλην όμως είναι απόλυτα σωστή, αφού η λογιστική μεταχείριση πρέπει να αφορά τον χρόνο που οι διάφορες δαπάνες αποφασίσθηκαν και πραγματοποιήθηκαν.Γιατί το 2004 οι δαπάνες των Ολυμπιακών Αγώνων, τα χρέη των νοσοκομείων, οι δαπάνες κοινωνικών προεκλογικών πακέτων, οι δαπάνες που αφορούσαν τις εκλογές κ.τ.λ. να ετεροχρονισθούν, βαρύνοντας μεταγενέστερους προϋπολογισμούς;Γιατί το 2009 οι δαπάνες που αφορούσαν επιστροφή φόρων από τη φορολογία του πετρελαίου θέρμανσης, οι δαπάνες που αφορούσαν χρέη προς φαρμακευτικές και κατασκευαστικές εταιρείες, δαπάνες που αφορούσαν οφειλές νοσοκομείων κ.τ.λ. να ετεροχρονισθούν, βαρύνοντας μεταγενέστερους προϋπολογισμούς;Το νόμιμο πρέπει να είναι και ηθικό γι' αυτό και η καταγραφή πρέπει να είναι σχετική με τον χρόνο.Πέρα όμως από την απόδοση των πεπραγμένων στον χρόνο, το φούσκωμα των ελλειμμάτων προηγούμενων ετών δίδει τη δυνατότητα ήπιων και λελογισμένων μορφών προσαρμογής.Με το φούσκωμα των ελλειμμάτων κυρίως με δαπάνες μη επαναλαμβανόμενες, η επαναφορά σε μικρότερα επίπεδα ελλείμματος γίνεται πιο εύκολα και πιο ανώδυνα.Για παράδειγμα, το 2004 οι δαπάνες που διόγκωσαν το έλλειμμα στο 7,4% από τα επίπεδα του 1,2% που ο προϋπολογισμός του 2004 αρχικώς κατέγραφε, οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος σε μη επαναλαμβανόμενες δαπάνες όπως για παράδειγμα στα χρέη των νοσοκομείων ύψους 4 δισ. ευρώ που έδωσαν μία επιπλέον ώθηση 2 ποσοστιαίων μονάδων στο έλλειμμα ή στις δαπάνες των Ολυμπιακών Αγώνων που δεν είχαν καταγραφεί.Στη βάση αυτή ήταν προφανές ότι η πτώση του ελλείμματος στα επίπεδα του 5,2% το 2005 θα πραγματοποιούνταν χωρίς καμία ιδιαίτερη δυσκολία και χωρίς τη λήψη επώδυνων μέτρων.Η περαιτέρω πτώση του ελλείμματος το 2006 στα επίπεδα του 2,9% μπορούσε να επιτευχθεί με ήπιο τρόπο χωρίς να υπάρξει κοινωνική ένταση και κυρίως χωρίς να υπάρχει πολιτικό κόστος.Το 2009 οι δαπάνες που εκτόξευσαν το έλλειμμα από τα επίπεδα του 3,7% που καθόριζε το αναθεωρημένο πρόγραμμα σταθερότητας και ανάπτυξης στα επίπεδα του 12,7% οφείλονται κατά το μεγαλύτερο μέρος σε δαπάνες προς τρίτους ύψους άνω 14 δισ. ευρώ και σε δαπάνες που οφείλονται στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς κρίσεως.Είναι επομένως απόλυτα αναμενόμενο να υπάρξει χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια πτώση του ελλείμματος κατά 4 - 5 ποσοστιαίες μονάδες από το 2010 και όχι όπως θέλει η Τράπεζα της Ελλάδος τη διετία 2010-2011. Από τη στιγμή, όμως, που θα υπάρχει εξάντληση των μη επαναλαμβανόμενων δαπανών τότε ο σκληρός πυρήνας των ελλειμμάτων επιβάλλει προσαρμογή που θέλει μία μονάδα πτώσης να ισούται με 2,5 δισ. ευρώ.Με λελογισμένη προσέγγιση η πτώση του ελλείμματος μπορεί να γίνει αναίμακτα και χωρίς τριβές με τους κοινωνικούς εταίρους.Εάν υιοθετηθεί ως στρατηγική για την περαιτέρω μείωση των ελλειμμάτων η στρατηγική που θέλει τη δημοσιονομική προσαρμογή να προέρχεται κατά τα 2/3 από την πλευρά της μείωσης και του ορθολογισμού των δαπανών και κατά το 1/3 από την αύξηση των εσόδων μέσω της αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής και της διεύρυνσης της φορολογικής βάσης τότε ίσως η προσαρμογή και η επιστροφή στη δημοσιονομική ορθοδοξία θα έχει διάρκεια και σταθερότητα.Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι στις 22 Απριλίου 2010 η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία - Eurostat - αναθεώρησε τα στοιχεία τόσο του δημόσιου ελλείμματος όσο και του δημόσιου χρέους για το 2009.Ετσι το έλλειμμα από τα επίπεδα του 12,7% πήγε στα επίπεδα του 13,6%, ενώ το δημόσιο χρέος από τα επίπεδα του 113,4% πήγε στα επίπεδα του 115,1% ως προς το ΑΕΠ.Το εντυπωσιακό είναι ότι ούτε αυτή η αναθεώρηση για το συγκεκριμένο έτος είναι η τελευταία, αφού, σύμφωνα με σενάριο της Eurostat, το δημόσιο έλλειμμα αναμένεται να φθάσει στο 14,1% και το δημόσιο χρέος στο 122% του ΑΕΠ και αυτό διότι υπάρχει αβεβαιότητα για το περίφημο πλεόνασμα της άσπρης τρύπας των ασφαλιστικών ταμείων έτους 2009, υπάρχουν επιφυλάξεις για την κατάταξη (στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα) ορισμένων δημοσίων επιχειρήσεων που εμφανίζουν ελλείμματα και υπάρχει και η μη καταγραφή των αγορών swaps από το 2001, αφού τα στοιχεία που έχουν προσκομισθεί αφορούν μόνο τα swaps του 2008.Το πόσο οι αναθεωρήσεις των στατιστικών στοιχείων της χώρας επηρεάζουν την αξιοπιστία της φαίνεται από τον άμεσο αντίκτυπο που έχουν στις αγορές.Συγκεκριμένα, την επόμενη ημέρα της τελευταίας αναθεώρησης τα spreads του 10ετούς ελληνικού ομολόγου ξεπέρασαν για πρώτη φορά τις 600 μονάδες βάσης, ενώ οι αποδόσεις έφθασαν το 9,13%.Την ίδια στιγμή τα ασφάλιστρα κινδύνου, τα περίφημα CDS, ξεπερνούσαν ακόμη και της Ουκρανίας, φθάνοντας τις 565 μονάδες.Παράλληλα, ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Moody’s υποβάθμιζε την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας στη βαθμίδα Α3 που ήταν το χαμηλότερο σκαλοπάτι της πρώτης κατηγορίας, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι θα υπάρξει και συνέχεια στις υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 8/8/2010)

Εσοδα και αξιοπιστία.
Του Σαράντου Λέκκα, Οικονομολόγου

Με δεδομένο ότι το εγχώριο προϊόν θα συρρικνωνόταν για πρώτη φορά μετά το 1993, πράγμα που θα είχε ισχυρή επίδραση στα φορολογικά έσοδα, με δεδομένο ότι η διεθνής κρίση είχε χτυπήσει τις ισχυρότερες εγχώριες βιομηχανίες, τον τουρισμό και τη ναυτιλία, με δεδομένο ότι η εσωτερική ζήτηση και ο μηχανισμός στήριξής της - οι τραπεζικές πιστώσεις - είχαν περιορισθεί, με δεδομένο ότι οι φοροεισπραχτικοί μηχανισμοί είναι αφερέγγυοι, με δεδομένο ότι η συγκρότηση του μηχανισμού είσπραξης του ΕΤΑΚ ήταν δυσκολότερη από ό,τι αναμενόταν, με δεδομένο ότι στα πλαίσια της πολιτικής στήριξης της ρευστότητας επιταχύνθηκαν οι επιστροφές ΦΠΑ και με δεδομένο ότι υπήρξε υπέρβαση των δαπανών τόσο του τακτικού όσο και του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων μέσω επισπευσμένων εκταμιεύσεων για την εκτέλεση δημοσίων έργων, η δημοσιονομική εκτροπή δεν θα είχε προηγούμενο στη σύγχρονη ιστορία.Τη δημοσιονομική εκτροπή ώθησε και το εγχώριο πολιτικό κλίμα με δύο εκλογικές αναμετρήσεις (ευρωεκλογές 7ης Ιουνίου και εθνικές 4ης Οκτωβρίου), ασταθή κυβερνητική πλειοψηφία, με παλινωδίες στον ακριβή καθορισμό των εθνικών εκλογών και με διάλυση των δημοσίων υπηρεσιών.Το πόσο επηρέασε την οικονομία η διάλυση της κρατικής μηχανής από το άσχημο πολιτικό και εκλογικό κλίμα φάνηκε στα τέλη Οκτωβρίου 2009 όταν δημοσιοποιήθηκε η εκτέλεση του προϋπολογισμού για το 8μηνο Ιανουάριος - Αύγουστος 2009.Διαπιστώθηκαν αστρονομικές αποκλίσεις με έλλειμμα 8μήνου περί τα 20,9 δισ. ευρώ έναντι 11,2 δισ. ευρώ της αντίστοιχης περιόδου του 2008 και έναντι συνολικής πρόβλεψης του ΠΣΑ -2009 για έλλειμμα της τάξεως των 12,7 δισ. ευρώ.Η τρύπα έφθανε τα 8 δισ. ευρώ με μείωση εσόδων κατά 3,5% έναντι στόχου αύξησης 14,8% και με υπέρβαση δαπανών 13,6% έναντι στόχου 9,7%.Στη βάση αυτή τα στοιχεία που έστειλε η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση στις Βρυξέλλες οδηγούσαν το έλλειμμα στο 12,5% για το 2009 και στο 7,7% για το 2008.Η Eurostat δέχθηκε με επιφύλαξη το αναθεωρημένο έλλειμμα τόσο του 2008 όσο και του 2009, όπως άλλωστε είχε κάνει με την απογραφή του 2004 λόγω της έλλειψης αξιόπιστης πληροφόρησης αναφορικά με τα προσκομιζόμενα στοιχεία.Οπως είχε συμβεί και το 2004 έτσι και με την απογραφή του 2009 πρέπει να αναμένουμε και νέες αναθεωρήσεις τόσο των ελλειμμάτων όσο και των χρεών και τούτο διότι χρέη του Δημοσίου προς νοσοκομεία ύψους 6 δισ. ευρώ, προς φαρμακευτικές εταιρείες 2,68 δισ. ευρώ, προς κατασκευαστικές εταιρείες 2,5 δισ. ευρώ και προς ιδιώτες από επιστροφή ΦΠΑ ύψους 3 δισ. ευρώ, δηλαδή χρέη συνολικού ύψους 14,18 δισ. ευρώ δεν γνωρίζουμε κατά πόσο εμφανίζονται στους παρουσιαζόμενους λογαριασμούς.Μία κυνική αντιμετώπιση της όλης κατάστασης θα αποτυπωνόταν με την εξής φράση : Αφού το 2004 με ρυθμό ανάπτυξης 4,6% το έλλειμμα έφθασε το 7,4%, γιατί το 2009 με ρυθμό αρνητικό κατά 1,5% το έλλειμμα να μην είναι υπερδιπλάσιο; Επειδή όμως πολλές φορές το νόμιμο δεν είναι και ηθικό στα δημόσια οικονομικά πρέπει η καταγραφή της δημοσιονομικής κατάστασης να είναι ακριβής για κάθε χρονική περίοδο διακυβέρνησης.Μπορεί οι απογραφές να επιβάλλονται για πολιτικούς λόγους όμως σε κάθε περίπτωση η δημοσιονομική ασυνέπεια, οι σπατάλες και η αναποτελεσματικότητα στη διαχείριση των διαθεσίμων πόρων θα πρέπει να αποδίδονται σε αυτούς που ευθύνονται για την κάθε εκτροπή.Είναι απαράδεκτο δαπάνες να λογιστικοποιούνται με υστέρηση μηνών ή και ετών και η Ευρωπαϊκή Ενωση να εθελοτυφλεί.Για την αναξιοπιστία των δημοσιονομικών λογαριασμών φταίνε και τα όργανα της Ενωσης που ανέχονται καταστάσεις, που δεν έχουν διαμορφώσει συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο αποτύπωσής τους και που κάθε φορά αρκούνται σε προφορικές επιπλήξεις. Η ασυνέπεια και η κουτοπονηριά είναι ισάξια του δόλου γι' αυτό και πρέπει να τιμωρείται αυστηρά. Συνοψίζοντας θα πρέπει να πούμε ότι και η απογραφή του 2004 και η απογραφή του 2009 ήταν αναγκαίες, αφού η συστηματική καταγραφή όλων των δαπανών πρέπει να αποτυπώνεται στους δημόσιους λογαριασμούς.Επιπλέον η αποκατάσταση της αξιοπιστίας των στατιστικών στοιχείων στο εξωτερικό είναι θεμέλιος λίθος της εικόνας που πρέπει να ακολουθεί την ελληνική οικονομία εάν θέλουμε να κερδίσουμε τον σεβασμό των εταίρων μας στους διεθνείς οργανισμούς.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 1/8/2010)

Ελλείμματα και πρωτογενείς δαπάνες
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Η εμπειρία είχε δείξει ότι για να είναι διατηρήσιμη η δημοσιονομική προσαρμογή δεν αρκούν μέτρα εισπρακτικού χαρακτήρα.Η βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης πραγματοποιείται μόνιμα μόνο μέσω της συγκράτησης των πρωτογενών δαπανών.Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, ως κυριότερο μέτρο ελέγχου και περιορισμού των δαπανών είναι η καθιέρωση αριθμητικών δημοσιονομικών κανόνων όσον αφορά το ύψος (είτε σε απολύτους όρους ή σε σχέση με το ΑΕΠ) ή τον ρυθμό αύξησής τους.Τέτοιοι κανόνες θα προσδιορίζουν επακριβώς το ύψος των δαπανών όχι μόνο για τον στενό δημόσιο τομέα, αλλά και για τις βασικές συνιστώσες της γενικής κυβέρνησης, όπως νοσοκομεία, ΟΤΑ , Πανεπιστήμια, κ.τ.λ., ενώ θα ορίζουν με σαφήνεια τον φορέα ή το άτομο που θα έχει την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη.Στην ουσία ομιλούμε για ένα εσωτερικό σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, αφού είναι αδιανόητο η Ελλάδα ως χώρα, ως σύνολο, να δεσμεύεται για συγκεκριμένα πράγματα έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης και διάφορα υποσύνολά της να λειτουργούν αυθαίρετα και χωρίς κανόνες.Είναι αδιανόητο η κεντρική κυβέρνηση να αγωνίζεται για τη μείωση των ελλειμμάτων και τομείς όπως για παράδειγμα η Τοπική Αυτοδιοίκηση να δρα χωρίς φραγμούς, δημιουργώντας ελλείμματα για τα οποία κανείς σήμερα δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει με ακρίβεια.Πέρα από το ύψος του ελλειμμάτων κατά την προεκλογική περίοδο των εκλογών της 4ης Οκτωβρίου 2009, η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής έχει αναχθεί σε θέμα άμεσης προτεραιότητας για τα κόμματα εξουσίας.Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής ήταν στα προεκλογικά προγράμματα όλων των κομμάτων εξουσίας τις τελευταίες δεκαετίες.Και την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής επικαλέστηκε ο τότε πρωθυπουργός για να προχώρηση στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών, θέλοντας να την αναδείξει ως μείζον πρόβλημα όχι μόνο της ελληνικής οικονομίας αλλά και της κοινωνίας γενικότερα.Δικαίως, διότι όπως απεκάλυψε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η διόγκωση του ελλείμματος του 2009 οφειλόταν κατά το 1/3 στις επιπτώσεις από την κρίση, κατά 1/3 από τα κρυφά χρέη αλλά και κατά 1/3 από την κατάρρευση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού.Πράγματι, η φοροδιαφυγή είναι γάγγραινα για την οικονομία μας εδώ και δεκαετίες, όπως επίσης πραγματικότητα είναι οι παθογένειες που παρατηρούνται και καταγράφονται στους φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς και που εδώ και δεκαετίες αδυνατεί η επίσημη πολιτεία να αντιμετωπίσει με δραστικό τρόπο.Εντύπωση μας είχε προκαλέσει στις αρχές του καλοκαιριού 2009 η αναφορά του πρώην υπουργού Οικονομίας κ. Αλογοσκούφη σε συνέντευξή του που έλεγε ότι «εγώ προσωπικά και νομίζω ο κάθε υπουργός ένιωσα εντελώς αδύναμος μπρος στους φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς, οι οποίοι έχουν διακομματικό χαρακτήρα, γι’ αυτό και χρειάζεται διακομματική συναίνεση για την αντιμετώπισή τους».Οταν ο αρμόδιος υπουργός νιώθει αδύναμος μπρος στη δύναμη των φοροεισπρακτικών μηχανισμών, όταν κάθε προσπάθεια αντιμετώπισης των ύποπτων δραστηριοτήτων των συγκεκριμένων μηχανισμών προσκρούει σε λευκές απεργίες των εργαζομένων σε αυτούς με αποτέλεσμα την άμεση υποχώρηση των εισπράξεων, όταν κάθε προσπάθεια εντατικοποίησης των ελέγχων καταλήγει σε περαιτέρω ενδυνάμωση των μέσων αυτοπλουτισμού των φοροεισπρακτικών ομάδων, τότε δεν μπορεί να αναμένουμε πολλά από τη γενικόλογη υπόσχεση πάταξης της φοροδιαφυγής.Εάν δεν εκκαθαριστεί ο «κόπρος του Αυγεία», εάν οι μηχανισμοί είσπραξης των εσόδων του κράτους δεν αποκτήσουν συνείδηση ακέραιου κρατικού υπαλλήλου, καμία φορολογική πολιτική δεν θα έχει αποτέλεσμα.Πριν από την πολιτική επιβάλλεται η ανόρθωση κλίμακας αξιών για όσους θα ασχοληθούν με την εφαρμογή της.Αυτή τη στιγμή οι μηχανισμοί έχουν την εικόνα σουρωτηριού, όπου μεγάλη μάζα της φορολογητέας ύλης ξεφεύγει μετά από υπόγειες συμφωνίες ελεγκτών και ελεγχομένων με μοναδικά κερδισμένους τους ελεγκτές, που αυτοπλουτίζουν εις βάρος του γενικότερου συμφέροντος.Είναι επομένως απαραίτητη η αναδιάρθρωση των φοροεισπρακτικών μηχανισμών.Αναδιάρθρωση εκ βάθρων όμως και όχι επιφανειακή όπως γίνεται κατά διαστήματα τις τελευταίες δεκαετίες.Είναι προτιμότερο να κατεδαφιστεί το υφιστάμενο και απόλυτα διεφθαρμένο σύστημα ακόμη και με την αποδοχή της κατάρρευσης των εσόδων για ένα με δύο χρόνια παρά να προχωρούμε με ημίμετρα στρουθοκαμηλίζοντας ότι εκσυγχρονίζουμε τον σημερινό σάπιο μηχανισμό.Είναι προτιμότερο ηθελημένα να βιώσουμε μία κατάρρευση των εσόδων λύνοντας με αποτελεσματικό και φερέγγυο τρόπο το πρόβλημα των μηχανισμών είσπραξης παρά να τη βιώνουμε με τον τρόπο των προηγουμένων ετών όπου πάντα η λύση, η διέξοδος ήταν η επιβολή νέων φόρων και η εντατικοποίηση των διεφθαρμένων ελέγχων. Το πόσο αναγκαία είναι η ριζική ανασύνταξη των φοροεισπρακτικών μηχανισμών φαίνεται από το γεγονός ότι παρ’ ότι οι φορολογικοί συντελεστές για τις επιχειρήσεις και τα μεσαία εισοδήματα έπεσαν κατά δέκα ποσοστιαίες μονάδες, τα έσοδα από την άμεση φορολογία ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν έπεσαν καθόλου. Στην ουσία αυτό αποκαλύπτει ότι όταν οι διασταυρώσεις, η μηχανογράφηση και η αντικειμενικοποίηση των ελέγχων γίνεται με τρόπο διαφανή η φορολογητέα ύλη δεν απαιτεί υψηλούς συντελεστές.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 18/7/2010)