Τα νομίσματα που σήκωσαν το βάρος της κρίσης.
Του Σαράντου Λέκκα

Λαμβάνοντας υπόψη τρία σημεία κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης από το 1929 κρίσης, πρώτον την έναρξη που τοποθετείται το καλοκαίρι του 2007, δεύτερον τη συνειδητοποίησή της το φθινόπωρο του 2008 με την κατάρρευση της Lehman Brothers και τρίτον το τέλος που τοποθετείται με την έναρξη του φθινοπώρου 2009, τότε ένας παράγοντας που πρέπει να διερευνηθεί έχει να κάνει με το νόμισμα ή τα νομίσματα που σήκωσαν το συναλλαγματικό βάρος της κρίσης.Κατά τη διάρκεια της κρίσης όλα τα κράτη με τις πρακτικές της μείωσης των επιτοκίων, της ποσοτικής νομισματικής χαλάρωσης, των παρεμβάσεων στις αγορές συναλλάγματος είχαν βασικό στόχο τη μείωση της εξωτερικής αξίας των νομισμάτων τους.

Η οφθαλμοφανής επιδίωξη της στήριξης των οικονομιών μέσω της υποχώρησης των νομισμάτων δεν προξένησε έκπληξη, ήταν μονόδρομος και επιβεβλημένη εκ των πραγμάτων πρακτική.Από τη στιγμή που υιοθετήθηκε όμως από το σύνολο των κρατών που χτυπήθηκαν από την κρίση και ομιλούμε για τα βασικά διεθνή νομίσματα τότε, όπως είναι φυσικό, κάποιο νόμισμα ή κάποια νομίσματα σήκωσαν το συναλλαγματικό βάρος της κρίσης με ό,τι αυτό σηματοδοτούσε για τις οικονομίες τους.Ξεκινώντας από το 2007 και διερευνώντας κυρίως τη διετία 2008-2009 θα συνεχίσουμε να λαμβάνουμε υπόψη τρεις ημερομηνίες που ήδη αναφέραμε, την έναρξη (καλοκαίρι 2007), τη συνειδητοποίηση (φθινόπωρο 2008) και το τέλος της ύφεσης (φθινόπωρο 2009).Κατά το 2007 το νόμισμα που κέρδισε τις εντυπώσεις ήταν το ευρώ. Κατά τη διάρκεια του έτους ανατιμήθηκε έναντι των βασικών ανταγωνιστών του και μάλιστα σε σημαντικό βαθμό.Το ευρώ ανατιμήθηκε έναντι του αμερικανικού δολαρίου κατά 8,92%, έναντι της βρετανικής στερλίνας κατά 8,30% κατά του ιαπωνικού γεν κατά 2,99% και κατά του ελβετικού φράγκου κατά 2,61%.

Το βασικό χαρακτηριστικό του 2007 είναι το γεγονός ότι το μεγαλύτερο τμήμα της ενίσχυσης του ευρώ επιτεύχθηκε από τη στιγμή που ξεκίνησε η κρίση το καλοκαίρι του 2007.Μέχρι και τα μέσα του καλοκαιριού η συναλλαγματική ισοτιμία ευρώ - δολαρίου κινείτο μεταξύ 1,30-1,35 δολαρίων.Από τη στιγμή αυτή και μετά ξεκινά η ουσιαστική ανατίμηση του ευρώ με πρωταγωνιστή την ισοτιμία με το αμερικανικό δολάριο, η οποία το τελευταίο δίμηνο του έτους ξεπέρασε το επίπεδο των 1,48 δολαρίων. Υψηλότερο σημείο τα 1,486 που επετεύχθη στις 26 Νοεμβρίου 2007.Κατά το 2008 το κομβικό σημείο ήταν η κατάρρευση της Lehman Brothers στις 16 Σεπτεμβρίου.Μέχρι τότε και σε συνέχεια της πορείας του 2007 το ευρώ συνέχισε να ανατιμάται με την ισοτιμία ευρώ - δολαρίου την περίοδο Μαρτίου - Ιουλίου να καταγράφεται κοντά στα 1,59 δολάρια με υψηλότερα επίπεδα εκείνα των 1,5993 (22 Απριλίου)και 1,5941 (11 Ιουλίου).Από τις αρχές του 2007 και μέχρι το καλοκαίρι του 2008 η ανατίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου ήταν της τάξεως του 16,7%.

Η ανατίμηση του ευρώ οφείλεται αποκλειστικά στη δραστική μείωση των επιτοκίων σε ΗΠΑ και Βρετανία και φυσικά στις ανησυχίες για την τύχη αυτών των χωρών.Η κατάρρευση της Lehman Brothers στις 16 Σεπτεμβρίου αλλάζει τα δεδομένα.Γίνεται συνείδηση ότι η κρίση θα έχει βάθος και μεγάλες επιπτώσεις οπότε ο φόβος για συναλλαγματικές αναταράξεις οδηγεί σε νέα συναλλαγματικά δεδομένα.Ο φόβος επισκιάζει τα πάντα, νοοτροπίες αλλάζουν, ενώ οι παρακινδυνευμένες επιλογές παίρνουν τέλος με αποτέλεσμα αμερικανικά και ιαπωνικά κεφάλαια να επαναπατρισθούν, μεταβάλλοντας την πορεία των ισοτιμιών.Αποτέλεσμα κατά το 2008 το ευρώ να υποτιμηθεί έναντι του ιαπωνικού γεν κατά 26,78%, έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 10,44% και έναντι του αμερικανικού δολαρίου κατά 4,32%.Το κοινό νόμισμα ανατιμήθηκε έναντι της βρετανικής στερλίνας κατά 18,55%.Το 2009 χαρακτηρίσθηκε από μικρότερες συναλλαγματικές αναταράξεις κυρίως μετά το πρώτο 5μηνο του έτους.Η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ έναντι των κυριότερων νομισμάτων παρουσίασε μικρότερη μεταβλητότητα σε σχέση με το 2008.Η κυριότερη εξέλιξη ήταν σαφέστατα η αντιστροφή της πτωτικής πορείας του ευρώ, η οποία χρονικά συμπίπτει με το τέλος του πρώτου 4μηνου του έτους.Η ανατίμηση του ευρώ έναντι του αμερικανικού δολαρίου έφθασε καθ' όλη την διάρκεια του έτους στο 5,05% και έναντι του γεν κατά 4,27%.

Τα συγκεκριμένα επίπεδα ανατίμησης οφείλονται αποκλειστικά στη χρησιμοποίηση της πρακτικής του carry trade, δηλαδή στον δανεισμό σε νομίσματα με χαμηλό επιτόκιο και της τοποθέτησης του προϊόντος του δανεισμού σε νομίσματα με υψηλότερο επιτόκιο.Κατά το 2009 το χαμηλότερο επίπεδο της ισοτιμίας ευρώ - δολαρίου ήταν τα 1,254 δολάρια (18/2/2009) και το υψηλότερο τα 1,5133 δολάρια (25/11/2009).Αντίθετα, το ευρώ υποτιμήθηκε έναντι της βρετανικής στερλίνας κατά 3,22% και έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 1,11%.Εν κατακλείδι και λαμβάνοντας υπόψη τις δυο βασικές περιόδους της κρίσης, αυτής από την έναρξη της (2/7/2009) μέχρι και τη συνειδητοποίησή της (30/7/2008), δηλαδή την έρπουσα μορφή της και αυτής από τη συνειδητοποίησή της μέχρι και την αρχή του τέλος της (28/4/2009), δηλαδή τον σκληρό πυρήνα της, εξάγουμε τα εξής συμπεράσματα:Το ευρώ την πρώτη περίοδο ανατιμάται έναντι του δολαρίου κατά 12,56 %, έναντι της στερλίνας κατά 14,06% και έναντι του γεν κατά 1,06%, ενώ υποτιμάται έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 0,99%.Το ευρώ την περίοδο που η κρίση βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη ανατιμάται μόνο έναντι της στερλίνας κατά 12,5%, ενώ υποτιμάται έναντι του δολαρίου κατά 18,56%, έναντι του γεν κατά 32,85% και έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 8,59%.

Σωρευτικά κατά την περίοδο της χρηματοπιστωτικής κρίσης το ευρώ υποτιμήθηκε έναντι του δολαρίου κατά 3,65%, έναντι του γεν κατά 31,44% και έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 9,68%, ενώ ανατιμήθηκε έναντι της στερλίνας κατά 24,81%.Το γεν επομένως σήκωσε το μεγαλύτερο συναλλαγματικό βάρος κατά την περίοδο της κρίσης. Το εντυπωσιακό είναι ότι από τη στιγμή που διαφαίνεται ότι η κρίση παίρνει τέλος, αρχές Μαΐου 2009 και μέχρι το τέλος του 2009 το ευρώ ανατιμήθηκε έναντι του δολαρίου κατά 8,3%, έναντι της στερλίνας κατά 0,58% και έναντι του γεν κατά 4,22% ενώ υποτιμήθηκε έναντι του ελβετικού φράγκου κατά 1,02% και αυτό λόγω των παρεμβάσεων της κεντρικής ελβετικής τράπεζας, η οποία πουλούσε φράγκα και αγόραζε ευρώ.

Συμπερασματικά στις εύκολες περιόδους για την παγκόσμια οικονομία το ευρώ ανατιμάται, ενώ στις δύσκολες υποτιμάται, προστατεύοντας τις οικονομίες που το ασπάζονται.Είναι επομένως μύθος ότι το ευρώ σήκωσε το μεγαλύτερο συναλλαγματικό βάρος κατά την περίοδο της μεγαλύτερης από τη δεκαετία του 1930 χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 7/3/2010)

Οι τράπεζες, το καλάθι της νοικοκυράς και η ψυχολογία.

Του Σαράντου Λέκκα

Η χρηματοοικονομική κατάσταση των νοικοκυριών καθορίζει εν πολλοίς την ομαλή ή όχι αποπληρωμή των υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει έναντι τρίτων.Ειδικά το διαθέσιμο εισόδημά τους είναι καθοριστικός παράγοντας αθέτησης ή όχι των συμφωνιών που έχουν πραγματοποιήσει.Στη βάση αυτή η δημοσιονομική κατάσταση μιας οικονομίας προσδιορίζει όρους βελτίωσης ή χειροτέρευσης της χρηματοοικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών και κατ’ επέκταση του διαθέσιμου εισοδήματος των φυσικών προσώπων.Η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας μας είναι γνωστή.Η επιστροφή στη δημοσιονομική ορθοδοξία περνά από την αύξηση των εσόδων, δηλαδή μέσω της αύξησης των φόρων και από τη μείωση των δαπανών δηλαδή μέσω αυστηρής εισοδηματικής πολιτικής.Επίσης η υφεσιακή κατάσταση αλλοιώνει τους εργασιακούς όρους είτε μερικώς μέσω της υποαπασχόλησης είτε ολικώς μέσω των απολύσεων.Η ανεργία στην Ελλάδα παίρνει πρωτόγνωρες διαστάσεις ενισχύοντας την αβεβαιότητα των ελληνικών νοικοκυριών.Το πλαίσιο που περιγράψαμε έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών, κάτι που οδηγεί στην αθέτηση υποχρεώσεων που έχουν λάβει μέσω δανείων (στεγαστικών -καταναλωτικών - προσωπικών) από τις τράπεζες.Οι καθυστερήσεις στην αποπληρωμή των υποχρεώσεων ή η παύση των πληρωμών έχουν αυξήσει τα μη εξυπηρετούμενα προβληματικά δάνεια και φυσικά τις προβλέψεις των τραπεζών.Η αύξηση των προβλέψεων οδηγεί σε λιγότερα κέρδη ή σε καθόλου κέρδη, πράγμα που σημαίνει ότι πλήττεται ευθέως η χρηματοοικονομική κατάσταση των τραπεζών.Η αλληλοσύνδεση της πραγματικής με τη χρηματική οικονομία είναι περισσότερο εμφανής σε περιόδους χρηματοοικονομικών κρίσεων, δεδομένου ότι σε χαλαρές περιόδους υψηλής ρευστότητας και μικρού κόστους χρήματος η ευφορία που δημιουργείται καλύπτει περίτεχνα πτυχές της παγκοσμιοποίησης.Η κακή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και η ανάγκη κάλυψης των ελλειμμάτων έχει οδηγήσει στην αύξηση του κόστους χρήματος για ολόκληρη την οικονομία.Οταν η μείωση της αξιοπιστίας της χώρας αυξάνει τα επιτόκια δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου, τότε είναι φυσικό η αύξηση του κόστους χρήματος να περάσει στις τράπεζες, στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις.Αύξηση του κόστος αποπληρωμής των υποχρεώσεων έναντι των τραπεζών σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι θα αυξήσει τα μη εξυπηρετούμενα τραπεζικά δάνεια. Πέρα από τις επιπτώσεις της άσχημης δημοσιονομικής και οικονομικής συγκυρίας στην ομαλή αποπληρωμή των δανειακών υποχρεώσεων, αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων θα προέλθει και μέσα από τη νομοθετική παρέμβαση για τη ρύθμιση φυσικών και νομικών προσώπων και δει στο τμήμα που αφορά τις ενήμερες οφειλές και στην εφεξής δυνατότητα περιόδου χάριτος ενός έτους, χωρίς καταβολή τόκων και κεφαλαίου ή διετούς αναστολής χρεολυσιών ή τριετούς παράτασης αποπληρωμής του δανείου, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.Πολλοί εστιάζουν μόνο στην παράμετρο μείωσης των κερδών των τραπεζών από την αύξηση των προβλέψεων από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.Ο εστιασμός αυτός είναι λάθος και άκρως λαϊκίστικος, διότι κάθε νόμισμα έχει δύο πλευρές.Η δεύτερη πλευρά από την αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι το κλείσιμο της στρόφιγγας ή η αυστηροποίηση των όρων χορήγησης νέων δανείων, κάτι που θα δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα, ειδικά στον αναπτυξιακό τομέα της πραγματικής οικονομίας.Είναι φυσικό οι τράπεζες να παρουσιασθούν διστακτικές σε νέες χρηματοδοτήσεις όταν το οικονομικό και πιστωτικό περιβάλλον είναι αρνητικό, όπως και οι ιδιώτες και οι επιχειρήσεις είναι εξίσου διστακτικές να ζητήσουν δάνεια όταν η χρηματοοικονομική κατάστασή τους χειροτερεύει. Χωρίς πίστη για το αύριο και χωρίς αισιόδοξες προοπτικές το μέλλον θα είναι ζοφερό.Αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό από όλους, διότι το να δημιουργούμε εσωτερικούς εχθρούς και να μεταφέρει ευθύνες ο ένας στον άλλον, το δημοσιονομικό και αναπτυξιακό πρόβλημα της χώρας δεν πρόκυπτε να επιλυθεί.Η οικονομία είναι ψυχολογία. Οσο η ψυχολογία θα είναι χαμηλή ή ανύπαρκτη τότε η αντιμετώπιση των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας δεν θα είναι ούτε χρονικά ούτε ποιοτικά εφικτή.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 28/2/2010).

Γιατί η ΕΚΤ στήριξε τα πιστωτικά ιδρύματα.
Tου Σαρ. Λέκκα

Οι πρακτικές αύξησης της ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα - ΕΚΤ οδήγησαν στην επανάκτηση της εμπιστοσύνης, αφού οι τράπεζες ωθούνται πλέον να διοχετεύουν προς τις άλλες τράπεζες την πλεονάζουσα ρευστότητά τους, δεδομένου ότι η κατάθεση στο ευρωσύστημα δεν είναι πλέον επικερδής, ενώ από την άλλη πλευρά οι τράπεζες που επιζητούν ρευστότητα την αποκτούν μέσω της διατραπεζικής με χαμηλότερο κόστος.Γιατί όμως η ΕΚΤ έδωσε τέτοια βαρύτητα στα πιστωτικά ιδρύματα και όχι στις αγορές ομολόγων όπως έκαναν οι ΗΠΑ;Η απάντηση δίδεται μέσω της χρηματοπιστωτικής διάρθρωσης ευρωζώνης και ΗΠΑ.Στη ζώνη του ευρώ το 70% της χρηματοδότησης προέρχεται από τις τράπεζες έναντι 30% στις ΗΠΑ.Τα τραπεζικά δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα στην ευρωζώνη την περίοδο της κρίσης ανέρχονταν στα επίπεδα του 145% του ΑΕΠ, ενώ τα ιδιωτικά ομόλογα ανέρχονταν στα επίπεδα του 81% του ΑΕΠ.Τα αντίστοιχα στις ΗΠΑ ήταν 63% και 168%.Στην ουσία στην ευρωζώνη τα 2/3 της χρηματοδότησης προέρχονται από τα τραπεζικά δάνεια και το 1/3 από τις αγορές χρήματος και κεφαλαίων, δηλαδή το ευρωπαϊκό σύστημα είναι τραπεζοκεντρικό σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που το κύριο μέρος της χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα επιτυγχάνεται μέσω της έκδοσης εταιρικών ομολόγων.Αυτή η διαφορά εξηγεί το γιατί η ΕΚΤ και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προστάτευσαν τις τράπεζες, ενώ η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ προστάτευσε τις αγορές ομολόγων με την πραγματοποίηση αγορών μεγάλης κλίμακας βραχυπρόθεσμων ομολόγων του ιδιωτικού τομέα.Στη βάση επομένως της συμφωνίας που επετεύχθη στις 12 Οκτωβρίου 2008 μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τα πακέτα στήριξης του τραπεζικού τομέα έφθασαν τα 3,63 τρισ. ευρώ, που ως ποσοστό επί του ΑΕΠ των «27» έφθασαν το 25%.Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος όμως των 3,63 τρισ. ευρώ, περίπου το 20% του ΑΕΠ, δηλαδή περί τα 2,9 τρισ. ευρώ δεν αποτελεί παροχή ζεστού χρήματος αλλά εγγυήσεις για λήψη δανείων.Στην ουσία το ζεστό χρήμα υπό τη μορφή κεφαλαιακής ενίσχυσης έφθασε τα 726 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό τον Νοέμβριο του 2008 ψηφίσθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων ο Νομός 3723/2008 με στόχο την ενίσχυση της ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών αλλά και γενικότερα την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούσε η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.
Τα βασικά στοιχεία του νόμου ήταν:- Η μέχρι 5 δισ. ευρώ κεφαλαιακή ενίσχυση των τραπεζών με απόκτηση προνομιούχων μετοχών.- Η μέχρι 15 δισ. ευρώ παροχή εγγυήσεων διά λήψης δανείων διαρκείας μέχρι 5 έτη.- Η μέχρι 8 δισ. ευρώ έκδοση ομολόγων διαρκείας έως 3 έτη για να χρησιμοποιούνται ως ενέχυρο για τη λήψη δανείων είτε από την ΕΚΤ είτε από τη διατραπεζική αγορά.Τόσο από την κεφαλαιακή ενίσχυση όσο και από την παροχή εγγυήσεων το ελληνικό Δημόσιο λαμβάνει προμήθειες, στηρίζοντας τα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού.Τα έσοδα αυτά για το 2009 ήταν της τάξεως των 55 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2010 υπολογίζονται στα 280 εκατ. ευρώ.Μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου 2009 είχε εγκριθεί κεφαλαιακή ενίσχυση για 10 τράπεζες ύψους 3,8 δισ. ευρώ, τρεις τράπεζες είχαν χρησιμοποιήσει το μέτρο των εγγυήσεων ύψους 3 δισ. ευρώ, ενώ 10 τράπεζες είχαν αντλήσει ρευστότητα 4,4 δισ. ευρώ με ενέχυρο τίτλους του ελληνικού Δημοσίου.Δηλαδή, από τα 28 δισ. ευρώ οι ελληνικές τράπεζες έχουν χρησιμοποιήσει τα 11,2 δισ. ευρώ, δηλαδή το 40%, ενώ υπό τη μορφή του πρωτογενούς ζεστού χρήματος έχουν αντλήσει το 76% του θεσμοθετημένου ορίου των 5 δισ. ευρώ.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 21/2/2010)

Αναζητώντας αναπτυξιακές πρωτοβουλίες.
Του Σαράντου Λέκκα, Οικονομολόγου.

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ειδήμων για να καταλάβει ότι δίδεται μεγάλη βαρύτητα στο δημόσιο χρέος και στο υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα με παράλληλη απουσία αναπτυξιακών πρωτοβουλιών. Μπορεί ο δανεισμός και η κάλυψη των δημοσιονομικών αναγκών να έχει τεθεί ως πρώτη προτεραιότητα πλην όμως η απουσία πολιτικών που θα οδηγήσουν στην αύξηση του εγχώριου προϊόντος είναι λάθος και αυτό διότι εάν η παραγωγική μηχανή της χώρας δεν πάρει ξανά μπροστά τότε οι υπολογισμοί που αφορούν κυρίως τα έσοδα θα πρέπει να θεωρηθούν εξωπραγματικοί.Η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας δεν λειτουργεί υποβοηθητικά σε πολιτικές άντλησης εσόδων, το αντίθετο μάλιστα αφού απομακρύνει τους στόχους από την πραγματικότητα. Από την άλλη πλευρά τα δημόσια έξοδα αυξάνονται παρ' ότι η κυρίαρχη σκέψη θέλει τη μείωσή τους. Σε περιόδους αύξησης της ανεργίας είναι απόλυτα λογικό να αυξάνονται οι δαπάνες επιδομάτων ανεργίας και γενικότερα οι μηχανισμοί κοινωνικών παρεμβάσεων.Εάν λάβουμε υπόψη ότι η ανεργία από τα επίπεδα του 7,8% που καταγραφόταν τον Νοέμβριο του 2008 έφθασε στα επίπεδα του 10,6% τον Νοέμβριο του 2009, που σημαίνει 532 χιλιάδες άνεργοι και εάν λάβουμε υπόψη ότι μέχρι και το 2012 η ανεργία αναμένεται να έχει ανοδική πορεία, τότε όχι μόνο οι δημόσιες δαπάνες αλλά και η κοινωνική ασφάλιση θα νιώσουν ισχυρές πιέσεις. Να θυμίσουμε ότι η ανεργία μεταξύ Οκτωβρίου 2008 και Οκτωβρίου 2009 αυξήθηκε κατά 124 περίπου χιλιάδες ή κατά 33,8%.Η ελληνική οικονομία προσγειώνεται και το βέβαιο είναι ότι μέχρι να ισορροπήσει σε χαμηλότερα επίπεδα, παραγωγή, απασχόληση και επενδύσεις θα προσαρμοσθούν ανάλογα. Ο παραγωγικός και αναπτυξιακός ορίζοντας συνεχίζει να συρρικνώνεται. Η βιομηχανία περνάει δύσκολες στιγμές με τον βιομηχανικό τζίρο τον Νοέμβριο του 2009 σε ετήσια βάση να καταγράφει μείωση κατά 9,5%, ενώ το ίδιο διάστημα οι βιομηχανικές παραγγελίες μειώθηκαν κατά 11,6%.Στη βάση αυτή η βιομηχανική παραγωγή συνεχώς μειώνεται με ισχυρό αντίκτυπο στην απασχόληση, η οποία ακολουθεί όπως είναι αναμενόμενο πτωτική πορεία. Οι τιμές κινούνται σε υψηλά επίπεδα έναντι του μέσου ευρωπαϊκού μέσου όρου.Ο πληθωρισμός τον Ιανουάριο του 2010 μπορεί να έπεσε στο 2,4% έναντι 2,6% του Δεκεμβρίου 2009, όμως το πληθωριστικό υπόβαθρο υπάρχει και το διαμορφώνει η εκτελεστική εξουσία, όπως για παράδειγμα με τις αυξήσεις στα διόδια και τα τέλη κυκλοφορίας, οι πωλήσεις των αυτοκινήτων μειώνονται (18,4% το 2009), ενώ οι εξαγωγές συνεχίζουν τον κατηφορικό τους δρόμο.Εάν λάβουμε υπόψη ότι ναυτιλία και τουρισμός από τις σημαντικότερες βιομηχανίες του τόπου μας περνούν δύσκολες στιγμές, τότε εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι η ελληνική οικονομία τώρα βρίσκεται υπό την πίεση των δυσμενών επιπτώσεων της χρηματοπιστωτικής κρίσης.Είναι ευρύτερα γνωστό ότι η ελληνική οικονομία επηρεάζεται θετικά ή αρνητικά από όσα λαμβάνουν χώρα στο εξωτερικό με χρονική υστέρηση και αυτό διότι απαιτείται αρκετός χρόνος για να επηρεασθούν οι περιφερειακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπως η Ελλάδα από τα όσα συντελούνται στο κέντρο της.Εξάλλου το μέγεθος της οικονομίας μας, οι μικρές για τα δεδομένα της Ενωσης εμπορικές συναλλαγές, καθώς και ο εσωστρεφής χαρακτήρας της έχει ως αποτέλεσμα τα όποια μηνύματα να έρχονται με χρονική υστέρηση. Το άσχημο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι εφόσον βρισκόμαστε σε διαφορετικές φάσεις συγκυριών και εφόσον το πιθανότερο σενάριο θέλει την άρση των βοηθητικών μέσων εξόδου από την κρίση κατά την άνοιξη του 2010, η χώρα μας ενδέχεται να βρεθεί σε κλοιό μεγαλύτερων πιέσεων.Αυτή την περίοδο εάν λάβουμε υπόψη τα όσα διαδραματίζονται στην ελληνική οικονομία το μεγαλύτερο πρόβλημα κατά την προσωπική μας άποψη τόσο για τον δημόσιο τομέα όσο και για τον ιδιωτικό τομέα είναι η χρηματοδότηση. Το ελληνικό Δημόσιο χρειάζεται 55 δισ. ευρώ σύμφωνα με τον επίσημο προγραμματισμό.Ακόμη και εάν δεχθούμε ότι το τελικό ποσό θα είναι αυτό - η ιστορία έχει δείξει ότι συνήθως δανειζόμαστε περισσότερα από αυτά που αρχικά έχουμε υπολογίσει - η δυσκολία άντλησής του πέρα από το γνωστό έλλειμμα αξιοπιστίας της χώρας είναι και το υπαρκτό γεγονός της αναζήτησης κεφαλαίων από όλες τις χώρες για την κάλυψη των ελλειμμάτων που άφησε η κρίση.Το ελληνικό Δημόσιο δανείζεται ακριβά ακόμη και σε βραχυπρόθεσμες περιόδους. Τα τελευταία 3μηνα έντοκα κατέγραψαν επιτόκιο 1,67% δηλαδή επιτόκιο 5 φορές μεγαλύτερο από το αντίστοιχο του Οκτωβρίου 2009 που καταγραφόταν στο 0,35%. Οταν το ελληνικό Δημόσιο δανείζεται ακριβά, εξίσου ακριβά δανείζονται και οι τράπεζες, οπότε η αύξηση του κόστους χρήματος θα διαπεράσει ολόκληρη την ελληνική οικονομία τους επόμενους μήνες. Ηδη υπάρχουν διαμαρτυρίες για την πιστωτική επέκταση, αφού ο στόχος του 10% για το 2009 δεν καλύπτεται ούτε κατά το ήμισυ μιας και τον Νοέμβριο καταγραφόταν στο 3,6%.Αυτοί που διαμαρτύρονται ξεχνούν δύο πράγματα. Σε περιόδους αυξημένων αβεβαιοτήτων το χρήμα ούτε επενδύεται ούτε καταναλώνεται. Το χρήμα αποθησαυρίζεται είτε στις τράπεζες είτε οπουδήποτε αλλού. Από την άλλη πλευρά η αλληλοσύνδεση του χρηματοπιστωτικού με τον πραγματικό τομέα και για όσο χρονικό διάστημα η πραγματική οικονομία συρρικνώνεται, δημιουργώντας συνεχώς θύματα είτε με λουκέτα εταιρειών είτε με απολύσεις, οδηγεί στην αύξηση των επισφαλειών για τις τράπεζες και στην ανάγκη αναζήτησης κεφαλαίων για αυξημένους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας.Το τελευταίο σημαίνει και λιγότερες πιστώσεις οι οποίες εκ των πραγμάτων μπορεί να είναι μικρότερες είτε διότι δεν υπάρχουν αποδέκτες κεφαλαίων είτε δεν υπάρχουν οι κατάλληλοι δείκτες αξιόχρεου που απαιτούνται για τις δανειοδοτήσεις.Πολλές φορές η εκτελεστική εξουσία με πολιτικό σκεπτικό και θέλοντας να λειτουργήσει βοηθητικά για συγκεκριμένους κλάδους που έχουν προβλήματα ρευστότητας νομοθετεί μονόπλευρα δημιουργώντας προβλήματα στους διαμορφωτές της πιστωτικής επέκτασης ανοίγοντας καταστάσεις που δεν έχει χαρτογραφήσει.Το ελληνικό Δημόσιο πρέπει να διαμορφώνει με τις πολιτικές του υπόβαθρα όσο το δυνατόν μικρότερου κόστους χρήματος τόσο για το ίδιο όσο και για την υπόλοιπη οικονομία. Το ελληνικό Δημόσιο πρέπει να αποφεύγει ισοπεδωτικές αναφορές, όπως για παράδειγμα την εφαρμογή πόθεν έσχες για τις τραπεζικές καταθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την εκροή καταθέσεων άνω των 5 δισ. ευρώ κατά τις συντηρητικότερες εκτιμήσεις.Το ελληνικό Δημόσιο θα πρέπει να πάψει να νομοθετεί με σκοπό την παρέμβαση στη λειτουργία των πιστωτικών ιδρυμάτων. Αλλο πράγμα να διαμορφώνει τους όρους και τα πλαίσια δράσης και άλλο να συνδιοικεί με τα νομοθετήματά του. Το ελληνικό Δημόσιο πρέπει να ενεργοποιεί άμεσα και ολικά τους αναπτυξιακούς μηχανισμούς που διαθέτει. Είναι απαράδεκτο τρία χρόνια μετά την έναρξη του ΕΣΠΑ 2007 - 2013 το ποσοστό απορρόφησης να είναι 3,6%.
Είναι απαράδεκτο να αναζητούμε Αναπτυξιακό Νόμο εν μέσω ύφεσης και εξίσου απαράδεκτο μηχανισμοί ρευστότητας όπως το ΤΕΜΠΤΕ, τα ΣΔΙΤ κτλ. να υπολειτουργούν. Το ελληνικό Δημόσιο πρέπει να δρα αναπτυξιακά κυρίως μέσω του ΠΔΕ το οποίο πρέπει να μείνει απέξω από κάθε πολιτική συρρίκνωσης των δημοσίων δαπανών.

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 13/2/2010).

Περί φόρων και φορολογικής αντοχής.
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Σε κάθε οικονομία υπάρχουν οι βασικές φορολογικές πηγές, το εισόδημα, τα κέρδη των επιχειρήσεων, η κατανάλωση, η περιουσία και το αυτοκίνητο.Το ίδιο συμβαίνει και με την ελληνική οικονομία, όλες αυτές οι πηγές συμβάλλουν στην κάλυψη του μεγαλύτερου μέρους των εσόδων της.
Θεωρούνται ιερές φορολογικές αγελάδεςΚατά διαστήματα ο παραγωγός - φορολογούμενος εκτρέφει και άλλες αγελάδες, οι οποίες μπορεί μεν να μην θεωρούνται ιερές πλην όμως δίνουν αξιοθαύμαστα αποτελέσματα.Τις περισσότερες φορές και για όσο χρονικό διάστημα το αποτέλεσμα της παραγωγικότητας αυτών των αγελάδων δεν είναι άξιο προσοχής των εισπρακτικών μηχανισμών του κράτους, οι παραγωγοί καρπώνονται οφέλη χωρίς να δίνουν σημαντικό φόρο.Από τη στιγμή όμως που η φορολογητέα ύλη γίνεται αξία προσοχής από τους εισπρακτικούς μηχανισμούς τότε τα πράγματα αλλάζουν.Το κράτος μέσω φορολογίας εισπράττει ένα μέρος και η αγελάδα παύει να δίνει γάλα μόνο στον παραγωγό της.Το ερώτημα που κάθε φορά μπαίνει με τη φορολόγηση έχει να κάνει με το άριστο και δίκαιο επίπεδο της.Το χαμηλό επίπεδο φορολόγησης, υπoφορολόγηση είναι η μια πλευρά του νομίσματος, η άλλη είναι το υψηλό ή υψηλότατο επίπεδο φορολόγησης η υπερφορολόγηση.Το άριστο μέγεθος της φορολόγησης είναι όταν η ελαστικότητα των φόρων είναι ίση με τη μονάδα.Δηλαδή για κάθε ευρώ αύξησης του εγχώριου προϊόντος η αντίστοιχη αύξηση της φορολόγησης πρέπει να είναι σε αντίστοιχο ακριβώς μέγεθος.Για παράδειγμα, η ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ της χώρας για το 2010 είναι της τάξεως του 1,7% ενώ η υπολογιζόμενη αύξηση των φορολογικών εσόδων είναι της τάξεως του 7%, πράγμα που σημαίνει ότι η τάση μεταβολής των φορολογικών εσόδων, δηλαδή η ελαστικότητα των φόρων, είναι της τάξεως του 4,14.Κάθε μέγεθος άνω της μονάδος δείχνει υπερφορολόγηση, κάτι που καταγράφεται για το 2010 όπου η ελαστικότητα των φόρων φθάνει στο 4,14!!!!!!Τα υψηλά επίπεδα μεταβολής των φορολογικών εσόδων αποτελούν ένδειξη ότι τα προσδοκώμενα έσοδα της χρονιάς δεν θα έχουν καμία σχέση με αυτά που τελικά θα εισπραχθούν.Το είδαμε ξεκάθαρα το 2009 όπου τελικά η μεταβολή των φορολογικών εσόδων ήταν αρνητική κατά 2,32 και επίσης αρνητική κατά 23,35!!!!! η μεταβολή των εσόδων του ΦΠΑ όταν οι αρχικοί στόχοι ήταν 2,25% και 1,82% αντίστοιχα.Λαϊκότερα θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι οι φορολογικές αρχές πήγαν για μαλλί και βγήκαν κουρεμένες.Η αγωνία για την κάλυψη των προβλεπόμενων εσόδων πολλές φορές οδηγεί σε τέτοιας μορφής υπερφορολόγηση που η αγελάδα παραγωγής φορολογητέας ύλης δεν αντέχει πλέον και παύει να υπάρχει.Τη δεκαετία του '90 η αγορά των repos αποτελεί κλασικό παράδειγμα υπερφίαλης φορολόγησης.Η υπερφορολόγηση διέλυσε την αγορά και μηδένισε τα έσοδα, ενώ αργότερα η χαλάρωση των φορολογικών συντελεστών την ενεργοποίησε ξανά.Πρόσφατα η αύξηση των τελών κυκλοφορίας, ειδικά στο περιβαλλοντολογικό κομμάτι τους οδήγησε χιλιάδες ιδιοκτήτες στην παράδοση των πινακίδων.Υπολογίζεται ότι περίπου 300 χιλιάδες παρέδωσαν τις πινακίδες, με αποτέλεσμα να λείψουν από τα ταμεία του κράτους περί τα 100 εκατ. ευρώ.Η λελογισμένη φορολόγηση θα είχε διαφορετικό αποτέλεσμα.Το ίδιο θα συμβεί με τη φορολόγηση των μπόνους των τραπεζικών στελεχών με συντελεστή 90%. Αλλη μια αγελάδα θα πάψει να υπάρχει και για άλλη μια φορά το κράτος θα βγει κουρεμένο.Αντίθετα Βρετανία και Γαλλία έθεσαν ανώτατο αφορολόγητο επίπεδο - πλαφόν, ενώ πάνω από αυτό το επίπεδο των 25.000 ευρώ αύξησαν τον φορολογικό συντέλεση στο 50%.Γιατί το παράδειγμά τους δεν υιοθετείται και από εμάς; Το άγχος της εξεύρεσης εσόδων τυφλώνει.Το θέμα δεν είναι να αφανίσουμε τις αγελάδες που ο φορολογούμενος πολίτης με τη δραστηριότητά του εκτρέφει αλλά να παίρνουμε ένα μέρος της παραγωγής τους με δίκαιο και έντιμο τρόπο.Ο εισπράκτορας - κράτος πρέπει να επιζητεί τον πολλαπλασιασμό των αγελάδων πολλές φορές και με τη θέσπιση κινήτρων, ενώ αντίθετα θα πρέπει να αποφεύγει τον αφανισμό τους ή την τεχνική στείρωσή τους.Για παράδειγμα, από την οικοδομή και ό,τι την περιβάλλει, το κράτος δεν έχει να κερδίσει τίποτα εάν συνεχίσει να την υπερφορολογεί ειδικά με προσχηματικούς τρόπους φορολόγησης που έχουν να κάνουν με την προστασία του περιβάλλοντος.Εχουμε φθάσει ως φορολογούμενοι στο σημείο να πιστεύουμε και φυσικά να φοβόμαστε ότι καθετί που προγραμματίζεται ως μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος τελικά καταλήγει ως νέος φόρος είτε αυτός αφορά το αυτοκίνητο, είτε την οικοδομή, είτε τη διαβίωσή μας.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 7/2/2010)

Το παιχνίδι της κερδοσκοπίας και η αύξηση του κόστους δανεισμού.
Του ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Το έργο που παίζεται τα τελευταία δύο χρόνια με τους μηχανισμούς της διεθνούς κερδοσκοπίας και την ελληνική οικονομία πλέον αποκρυπτογραφείται πανεύκολα.Την περίοδο που χτίζεται και ψηφίζεται ο προϋπολογισμός της επόμενης χρονιάς, καθώς και το πρώτο τρίμηνο υλοποίησης του προγράμματος δανεισμού, οι πιέσεις που ασκούνται είναι υψηλότατες.Το παιχνίδι ξεκινά με το προσχέδιο του προϋπολογισμού όπου οι πάντες αρχίζουν να αποκτούν σαφή εικόνα τόσο για τα δημοσιονομικά μεγέθη του έτος που τελειώνει όσο και για τους στόχους της επόμενης χρονιάς.Ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός της τελευταίας διετίας έδωσε τη δυνατότητα στη διεθνή κερδοσκοπία να παίξει τα παιχνίδια της αιφνιδιάζοντας την ελληνική πλευρά, η οποία μετά την υιοθέτηση του ευρώ είχε ξεχάσει το σκληρό πρόσωπο της διεθνούς κερδοσκοπίας.Πολλοί ομιλούν για ενορχηστρωμένη επίθεση κατά της ελληνικής οικονομίας.Εμείς θα την υποβιβάσουμε στη συνήθη δραστηριότητα της διεθνούς κερδοσκοπίας με την πλήρη χρησιμοποίηση των μηχανισμών που ελέγχει.Εφημερίδες μεγάλου βεληνεκούς κυρίως αγγλοσαξονικών συμφερόντων, «ανεξάρτητοι» αναλυτές, συνεχείς δυσμενείς εκθέσεις και απόλυτα συγχρονισμένη αναπαραγωγή όλων όσων εκπορεύονται από τα συγκεκριμένα μίσθαρνα όργανα, συνθέτουν τους διαμορφωτές της πορείας χωρίς μέλλον.Οι επενδυτικοί βραχίονες της διεθνούς κερδοσκοπίας αναλαμβάνουν το δεύτερο σκέλος, αυτό της πίεσης των αγορών με πωλήσεις ομολόγων και γενικώς ελληνικών στοιχείων ενεργητικού.Αποτέλεσμα πτώση των τιμών και αύξηση επιτοκίων και ασφαλίστρων.Με δεδομένη την ανάγκη κεφαλαίων αναχρηματοδότησης παλαιών δανείων και χρηματοδότησης νέων το κόστος δανεισμού αυξάνεται σημαντικά.Η τελευταία έκδοση 5ετών ομολόγων ήταν αποκαλυπτική του ρόλου της διεθνούς κερδοσκοπίας.Αυτοί που μας υβρίζουν και μας εγκαλούν έσπευσαν να καλύψουν την έκδοση αποκομίζοντας υπερκέρδη.Ζητούσαμε 5 δισ. ευρώ, μας προσέφεραν 25 δισ. και τελικά δανεισθήκαμε 8 δισ. ευρώ με επιτόκιο 6,2% υψηλότερα κατά 122 μονάδες βάσης σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση που έλαβε χώρα τον Απρίλιο του 2009.Εάν η σύγκριση γίνει με την αντίστοιχη έκδοση του Ιανουαρίου 2009 τότε η διαφορά είναι 70 μονάδες βάσης.Από τη σύγκριση βγαίνει το συμπέρασμα ότι στην αρχή του προγράμματος δανεισμού (Ιανουάριος) το ελληνικό Δημόσιο δανείζεται ακριβά ενώ αργότερα (Απρίλιος) φθηνότερα.Στην τελευταία έκδοση 538 επενδυτές έσπευσαν να χρηματοδοτήσουν το ελληνικό Δημόσιο με το 23% αυτών να είναι Ελληνες το 6% Αμερικανοί και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι.Το χαμηλό ποσοστό των Ελλήνων δείχνει σαφέστατα το πρόβλημα ρευστότητας που υπάρχει, ενώ το υψηλότατο ποσοστό των Ευρωπαίων δείχνει πως τα δημοσιεύματα κυρίως γερμανικών συμφερόντων είχαν σαφέστατο στόχο και φυσικά σαφέστατο προγραμματισμό.Τη διεθνή κερδοσκοπία δεν την ενδιαφέρει η Ελλάδα ως Ελλάδα με την έννοια της στοχοποίησης επειδή κάποιοι δεν μας χωνεύουν ως χώρα.Αυτό που ακούγεται από πολλές πλευρές είναι τουλάχιστον αφελές.Τη διεθνή κερδοσκοπία ενδιαφέρει το πρόβλημα της Ελλάδος και η διαιώνισή του μιας και τα κέρδη βγαίνουν από τα προβλήματα και όχι από την αντιμετώπισή τους.Ορισμένοι αφελώς σκεπτόμενοι νομίζουν ότι τη διεθνή κερδοσκοπία ενδιαφέρει το άλφα ή το βήτα μέγεθος του προϋπολογισμού και του επικαιροποιημένου Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης.Κάνουν λάθος, οι κερδοσκόποι ποντάρουν στα προβλήματα και στη διαιώνισή τους.Αυτό πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό.Τα προβλήματα αυξάνουν το κόστος δανεισμού και φυσικά τα κέρδη των κερδοσκόπων.Το ετήσιο κόστος της άντλησης 8 δισ. ευρώ με επιτόκιο 6,2% είναι της τάξεως των 496 εκατ. ευρώ, ενώ το κόστος της πενταετίας (όσο και ο χρονικός ορίζοντας του ομολόγου) είναι 2,48 δισ. ευρώ.Το αντίστοιχο κόστος των Γερμανών σε ετήσια βάση είναι 200 εκατ. ευρώ και το κόστος 5ετίας 1 δισ. ευρώ.Αυτή τη διαφορά πληρώνουμε σήμερα και ανάλογες διαφορές θα πληρώνουμε και στο μέλλον και για όσο χρονικό διάστημα οι δανειακές ανάγκες θα είναι αυξημένες.Στη βάση αυτή το πρόβλημα δεν το δημιουργούν οι κερδοσκόποι αλλά η δημοσιονομική μας θέση.Οι κερδοσκόποι οι οποίοι κάλλιστα θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν επενδυτές - χρηματοδότες, αφού από τη μία τους κατακεραυνώνουμε και από την άλλη τους παρακαλούμε για την επιτυχία των εκδόσεων, πάντα θα έχουν ως στόχο το κέρδος και μάλιστα σε μέγιστο βαθμό.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 31/1/2010)

Ο (αμείλικτος) νόμος της επιβεβαίωσης των εκτιμήσεων.
ΤΟΥ ΣΑΡ. ΛΕΚΚΑ

Οι εκτιμήσεις, οι προβλέψεις της εκάστοτε κυβέρνησης μορφοποιούνται σε κείμενα, που ακούν στο όνομα προϋπολογισμοί, όταν το χρονικό διάστημα που καλύπτουν είναι βραχύ, ένα έτος ή προγράμματα Σταθερότητας και Ανάπτυξης όταν καλύπτουν χρονικά διαστήματα μεσοπρόθεσμης διάρκειας κατά βάση 4ετίας.Οποιο τίτλο και εάν φέρουν, το βασικό τους σημείο είναι οι προσδοκίες της εκάστοτε κυβέρνησης για το μέλλον.Τόσο ο προϋπολογισμός του 2010 όσο και το επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης περιόδου 2010-2013 έχουν κοινά χαρακτηριστικά, κοινές επιδιώξεις και φυσικά κοινά μειονεκτήματα.Και τα δυο κείμενα περιέχουν μεγάλες δόσεις αισιοδοξίας για το μέλλον.Αλίμονο εάν δεν είχαν, αφού η αισιοδοξία για ένα καλύτερο δημοσιονομικό αύριο είναι πέρα από στόχος κοινή ελπίδα ενός ολόκληρου λαού.Και τα δυο κείμενα περιγράφουν εύστοχα τη σημερινή πραγματικότητα, στη ζοφερή της μορφή, όμως αυτή δυστυχώς είναι η πραγματικότητα για την ελληνική οικονομία είτε το θέλουμε είτε όχι.Η Ελλάδα των υψηλών χρεών (120,4% το 2010 έναντι 113,4% του 2009 και 99,2% του 2008) και των μεγάλων ελλειμμάτων (12,7% το 2009 έναντι 7,8% του 2008) βρίσκεται σε κρίση όχι μόνο αριθμητική αλλά και σε κρίση δημόσιας εικόνας, όπου η έλλειψη αξιοπιστίας και φερεγγυότητας καλύπτουν κάθε πτυχή της.Και τα δύο κείμενα μας προδιαθέτουν ότι η επιστροφή στη δημόσια ορθοδοξία δεν θα είναι εύκολη, ούτε χωρίς τριγμούς.Το επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης 2010-2013 επιβεβαιώνει:- Την ύφεση της ελληνικής οικονομίας για τη διετία 2009-2010 (-1,2% ρυθμός ανάπτυξης για το 2009 και -0,3% για το 2010).- Την αύξηση της ανεργίας μέχρι και το 2013 και μέχρι ποσοστού 11,5%.- Την ισχνή απορρόφηση του ΕΣΠΑ 2007-2013, τρία χρόνια μετά την έναρξή του σε επίπεδα της τάξεως του 3,6%.- Τη χαμηλή παρουσία της ιδιωτικής κατανάλωσης στη μεγέθυνση του εγχώριου προϊόντος.- Την αρνητική παρουσία της δημόσιας κατανάλωσης η οποία πέφτει θύμα της περιστολής δαπανών.- Την ασθενή παρουσία της εγχώριας τελικής ζήτησης η οποία ουσιαστικά ανακάμπτει το 2013. Εάν λάβουμε υπόψη ότι τα 2/3 του ΑΕΠ οφείλονται στην κατανάλωση, τότε εύκολα γίνεται αντιληπτό γιατί η ανάπτυξη της χώρας μέχρι το 2013 θα είναι ασθενής.
Η μείωση του ελλείμματος κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες από τα επίπεδα του 12,7% του 2009 στα επίπεδα του 8,7% το 2010, δηλαδή η μείωση κατά 9,4 δισ. ευρώ θα επιτευχθεί κατά 3,2 δισ. ευρώ ή κατά 1,3 μονάδες από μη επαναλαμβανόμενες δαπάνες και κατά 1,3 δισ. ευρώ ή 0,5 μονάδες από μη επαναλαμβανόμενα έσοδα. Δηλαδή περίπου το 50% της μείωσης του ελλείμματος θα επιτευχθεί χάριν σε μη επαναλαμβανόμενα υπόβαθρα. Το πιο σημαντικό έτος για τη δημοσιονομική προσαρμογή δεν θα είναι το 2010, αλλά το 2011, όπου η μείωση του ελλείμματος, εάν όλα πάνε κατ’ ευχήν το 2010, κατά 3,1 εκατοστιαίες μονάδες θα απαιτήσει 6,9 δισ. ευρώ.
Από την άλλη πλευρά το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης του 2010 έχει οργανωτικά μειονεκτήματα:- Το εναλλακτικό του σενάριο δεν είναι ρεαλιστικό. Δεν μπορεί για παράδειγμα να καταγράφονται χαμηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης και τα επίπεδα του ελλείμματος να παραμένουν ίδια με εκείνα του βασικού και ευνοϊκότερου σεναρίου.- Οι στόχοι για τα έσοδα είναι εξωπραγματικοί. Την ώρα που καταγράφονται ισχνοί ρυθμοί ανάπτυξης, την ώρα που η ανεργία αυξάνεται, τα έσοδα από τα επίπεδα του 39,3% του 2009 αυξάνονται έως και το 45,6% του ΑΕΠ το 2013. Η τάση υπερφορολόγησης είναι ευδιάκριτη, το ίδιο λάθος με την αντίστοιχη των προϋπολογισμών 2009 και 2010.
Οι ποσοτικοί στόχοι του προγράμματος έχουν τεθεί στη βάση δεδομένων, που είναι αμφίβολο εάν θα υπάρξουν, αφού προϋποθέτουν αλλαγή νοοτροπίας και κυρίως αντίληψης. Τέτοια δεδομένα είναι η αποτελεσματικότερη Δημόσια Διοίκηση, η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, η νέα διοικητική αρχιτεκτονική, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής, η αύξηση της αποτελεσματικότητας των εισπρακτικών μηχανισμών, η ενίσχυση του ανταγωνισμού, η ενίσχυση της εξωστρέφειας και της προώθησης των εξαγωγών, η αναδιάρθρωση των δαπανών και κυρίως η παραγωγική αναδιάρθρωση μέσω της πράσινης οικονομίας.
Πρόκειται για τιτάνιο έργο, στο οποίο εάν συμπεριλάβουμε τις μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό και στο σύστημα υγείας απαιτεί χρόνο, ισχυρή θέληση και προγραμματισμό που για τα δεδομένα της Ελλάδος μάλλον υπερβαίνει τις αντοχές και τις δυνατότητες μίας κυβέρνησης.Συμπερασματικά, η ευχή όλων μας είναι η επικαιροποίηση του 2010 να μην έχει την τύχη της προηγούμενης που κατατέθηκε τον Ιανουάριο του 2009, όπου η απόκλιση μάλλον θα έχει ιστορικό ενδιαφέρον τόσο για το μέγεθός της όσο και για την ποιότητά της.Τόσο οι προϋπολογισμοί όσο και τα Προγράμματα Σταθερότητας και Ανάπτυξης υπόκεινται στον αμείλικτο νόμο της επιβεβαίωσης των εκτιμήσεών τους. Μέχρι να συμβεί αυτό, στη βάση της πρόσφατης ιστορίας, καλό θα είναι να είμαστε συγκροτημένα αισιόδοξοι, μιας και η μη επαλήθευσή τους είναι το πιο πιθανό αποτέλεσμα.Εξάλλου κάθε πρόβλεψη υπόκεινται σε ισχυρές πιθανότητες μη επαλήθευσής της.

Ο κ. Σαράντος Λέκκας είναι οικονομολόγος

(ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΣΤΙΣ 24/1/2010)